المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٤ - دوم از نواسخ حروف مشبهة بليس(ما - لا - لات - ان)

حيث: از ظروف، مضاف، متعلّق است به « الزم » ظرف لغو.

حلّ: فعل و فاعل، مضاف اليه براى « حيث ».

ترجمه:

كلمه‌اى كه بواسطه « لكن » يا « بل » عطف شده باشد در صورتيكه بعد از منصوب « ما » قرار بگيرد و رفعش را لازم بدان.

شرح عربى:

( و سبق) معمول خبرها على اسمها و هو غير ظرف و لا مجرور مبطل لعملها نحو « ما طعامك زيد آكل» فان تقدّم و هو (حرف جرّ او ظرف كما بى انت معنيّا اجاز) ذلك (العلماء) لانّ الظّرف و المجرور يغتفر فيه مالا يغتفر فى غيره.

( و رفع) اسم (معطوف بلكن او ببل من بعد) خبر (منصوب بما الزم) ذلك الرّفع (حيث حلّ) نحو « ما زيد قائما لكن قاعد بالرّفع، خبر مبتداء محذوف، اى: لكن هو قاعد، لانّ المعطوف بهذين موجب و لا تعمل ما الّا فى المنفىّ، فان كان معطوفا بغيرهما نصب.

ترجمه و شرح:

علماء سبقت گرفتن حرف جرّ يا ظرف را اجازه داده‌اند مانند:

ما بى انت معنيا. (نيستى تو مقصود من).

شارح گويد:

مقصود اينستكه: سبقت گرفتن معمول خبر « ما » براسمش و حال آنكه ظرف و مجرور نباشد عمل « ما » را باطل مى‌كند. مانند:

ما طعامك زيد آكل (زيد طعام تو را خورنده نيست).

شاهد در « طعامك » است كه معمول براى خبر يعنى « آكل » بوده و براسم « ما » يعنى « زيد » مقدم شده در حاليكه نه ظرف بوده و نه مجرور، لذا عمل « ما » باطل شده و به خبر نصب نداده است.

و اگر حرف جرّ يا ظرف باشد مانند: ما بى انت معنيّا علماء تقدّمش را

% ٢٠٥ ٢%