المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٦ - دوم از نواسخ حروف مشبهة بليس(ما - لا - لات - ان)

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

بعد: اسم، ظرف، متعلّق به « جرّ » ، مضاف.

ما: مضاف اليه براى « بعد ».

واو: عاطفه.

ليس: معطوف به « ما ».

جرّ: فعل ماضى، مبنى، معلوم، از ثلاثى مجرّد.

الباء: فاعل است براى « جرّ ».

الخبر: مفعول است براى « جرّ ».

واو: عاطفه.

بعد: مضاف.

لا: مضاف اليه.

واو: عاطفه.

نفى: مضاف.

كان: مضاف اليه و اين اضافه از قبيل اضافه صفت به موصوفش مى‌باشد.

قد: حرف تقليل.

يجّر: فعل مضارع، مجهول، و ضمير نائب فاعلى به خبر راجع است.

ترجمه:

بعد از « ما » و « ليس » كلمه « باء » خبر را جرّ مى‌دهد و نيز گاهى خبر بعد از « لا » و كان منفى مجرور مى‌گردد.

شرح عربى:

( و بعد ما و ليس جرّ) حرف (الباء) الزّايدة (الخبر)، نحو « اليس اللّه بعزيز»، « و ما ربّك بغافل» و لا فرق فى ما بين الحجازيّة و التّميميّة كما قال فى شرح الكافية لان الباء انّما دخلت لكون الخبر منفيّا لا لكونه‌