المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١٦ - مورد در نيت گرفتن ضمير شأن

تزاد: بصيغه مضارع مجهول.

كان: نائب فاعل براى « تزاد ».

فى: از حروف جارّ.

حشو: مجرور به « فى ».

كاف: جارّه و مجرورش كه « قولك » باشد محذوف است.

ما: اسميّه، نكره، مجرّد از معناى حرف، تامّه‌اى كه در باب تعجّب واقع ميشود، مبتداء.

كان: زائده بين « ما » و فعل تعجّب.

اصّحّ: فعل ماضى و ضمير مستتر در آن به ماء عود كرده و فاعلش مى‌باشد.

علم: منصوب است بنابر مفعوليّت، مضاف.

من: مضاف اليه براى « علم » موصوله.

تقدّما: صله و عائد براى « من » و الفش الحاقى است و جمله « اصحّ علم من تقدّما» خبر است براى « ماء ».

ترجمه:

و گاهى « كان » در اثناء كلام زائد واقع ميشود مانند آنچه در اينمثال آمده: ما كان اصحّ علم من تقدّما.

شرح عربى:

و قد تزاد كان، بلفظ الماضى، فى حشو، اى بين اثناء الكلام.

و شذّ زيادتها بلفظ المضارع نحو: انت تكون ماجد نبيل و اطّردت زيادتها بين ما و فعل التّعجّب، كما كان اصحّ علم من تقدّما. و بين الموصول و الصّلة: كجاء الّذىّ كان اكرمته.

و الصّفة و الموصوف: كجائنى رجل كان كريم.

و الفعل و مرفوعه نحو: لم يوجد كان مثلك.

و المبتداء و خبره نحو: زيد كان قائم.

و شذّ بين الجارّ و المجرور نحو: على كان المسوّمة العراب.