المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١١ - پارهاى ديگر از احكام افعال ناقصه

المعمول، او حرف جرّ، فانّه يجوزان يلى العامل نحو: كان عندك زيد مقيما و كان فيك زيد راغبا.

ترجمه و شرح:

پاره‌اى ديگر از احكام افعال ناقصه‌

مصنّف گويد:

معمول خبر پهلوى عامل يعنى افعال ناقصه قرار نميگيرد.

شارح گويد:

كلمه « العامل » در عبارت مصنّف منصوب است تا مفعول مقدّم باشد براى « لا يلى» و مقصود اينستكه:

معمول خبر بعد از عامل (افعال ناقصه) واقع نميشود اعمّ از آنكه خبر براسم مقدّم شده يا مقدّم نشده باشد.

بنابراين نميتوان گفت:

كان طعامك زيدا آكلا (زيد غذاى تو را خورنده بود).

شاهد در « طعامك » بوده كه مفعول براى « آكلا » يعنى خبر « كان » مى‌باشد و بعد از عامل يعنى « كان » قرار داده شده و بگفته مصنّف اين تركيب جايز نيست.

ولى علماء اهل كوفه با اين رأى مخالفت نموده و آنرا تجويز كرده‌اند.

و نيز كان طعامك آكلا زيد جايز نمى‌باشد، در اين تركيب خبر و معمولش هردو براسم « كان » مقدّم شده‌اند بخلاف مثال قبل كه تنها معمول خبر براسم مقدّم گرديده بود.

ابو على فارسى در اينجا مخالف بوده و اين تركيب را در اينصورت تجويز كرده يعنى گفته است اگر خبر براسم مقدّم شود معمولش بعد از عامل قرار مى‌گيرد.