المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٩٧ - عامل مفعول مطلق

شارح گويد:

نقض مزبور صحيح نيست و كلام فرزند مصنّف مردود است زيرا مصدر در مثال مذكور مؤكّد عامل نبوده بلكه از عامل نيابت بكرده و معنائى كه عامل دلالت دارد آن نيز دلالت مى‌كند پس در واقع مصدر عوض از عامل مى‌باشد و بدين ترتيب بمصنّف ايرادى وارد نميشود و دليل ما براين گفتار آنستكه جمع بين مصدر و عاملش در اينمثال جايز نيست در حاليكه مى‌دانيم از جمع بين مؤكّد و مؤكّد هيچ امتناعى نميباشد لذا نفس امتناع جمع بين مصدر و عامل در اينمثال شاهد است براينكه مصدر عوض از عامل است چه آنكه جمع بين عوض و معوّض صحيح نميباشد.

پس از آن مى‌گويد:

و همانطورى كه مصنّف گفته حذف عامل غير مفعول مطلق تأكيدى در صورتيكه قرينه‌اى برمحذوف دلالت كند جايز است لذا پس از حذف مفعول به حالت نصب خود باقى ميماند مانند قول شما وقتى كسى گفته:

اىّ سير سرت (چه‌گونه سير كردى)؟

مى‌گوئى:

سيرا سريعا (سير سريع نمودم).

كه تقدير آن سرت سيرا سريعا مى‌باشد يعنى عامل مفعول مطلق نوعى حذف شده و قرينه برحذف سؤال سائل مى‌باشد چه آنكه بواسطه آن مى‌فهميم عامل « سرت » بوده است.

و نيز مانند قول شما بكسيكه از مسافرت آمده مى‌گوئى:

قدوما مباركا (قدمتان از مسافرت مبارك باشد).

اينمثال در تقدير: قدمت قدوما مباركا مى‌باشد، پس عامل مفعول مطلق نوعى كه « قدمت » باشد حذف شده و قرينه برآن حال مسافر است، پس در مثال اوّل قرينه مقاليّه بوده و در اينمثال قرينه حاليّه مى‌باشد.

قوله: لانّه بمنزلة تكرير الفعل: ضمير در « لانّه » به مفعول مطلق تأكيدى‌