المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٩٨ - فصل در بيان حكم«اعلم» و«ارى» و نظائر ايندو

شاهد در « علّم » است كه با تضعيف عين الفعل استعمال شده و « آدم » مفعول اوّلش و « الاسماء » مفعول دوّمش مى‌باشد.

و طبق مختار مصنّف در شرح تسهيل كه گفته:

متعدّى نمودن افعال را با همزه بيك مفعول قياسى است مى‌بايد متعدّى كردن « رأى » و « علم » با همزه باب افعال و بدين ترتيب دومفعولى استعمال نمود نشان قياسى باشد نه سماعى ولى سيبويه با اين رأى مخالفت كرده و قائل به سماعى بودن آن مى‌باشد.

سپس مصنّف گويد:

مفعول وّم از دو مفعول همچون مفعول دوّم كسى مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود اينستكه: مفعول دوّم از دو مفعول « ارى » و « اعلم » كه با همزه به دو مفعول متعدّى شده‌اند حكم مفعول دوّم كسى را دارد يعنى همانطورى كه مفعول دوّم « كسى » مغاير با اوّل است مفعول دوّم ايندو فعل نيز با مفعول اوّلشان تغاير دارد مانند:

اريت زيدا الهلال (هلال را به زيد نشان دادم).

در اينمثال ملاحظه مى‌شود كه « هلال » غير از زيد بوده همانطورى كه « جبّه » غير از « زيد » است در مثال:

كسوت زيدا جبّة (به زيد جامه پوشاندم).

و نيز همانطورى كه مفعول دوّم « كسى » را جايز است حذف نمود مفعول دوّم ايندو فعل را نيز مى‌توان حذف كرد مانند:

أريت زيدا (به زيد نشان دادم) كه در اينمثال مفعول دوّم « ارى » يعنى « عمروا » مثلا محذوف است.

چنانچه مى‌گوئى:

كسوت زيدا (به زيد پوشاندم) كه در اينمثال نيز مفعول دوّم يعنى « جبّة » محذوف است.