المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩٢ - اول كان و نظائر آن

و اعلم انّ هذه الافعال على اقسام:

ماض: له مضارع و امر و مصدر و وصف و هو كان و صار و ما بينها.

و ماض: له مضارع دون امر و وصف دون مصدر و هو زال و اخواته.

و ماض: لا مضارع له و لا امر و لا مصدر و لا وصف و هو ليس و دام.

ترجمه و شرح:

تتمّه افعال ناقصه‌

شارح گويد:

برخى از افعال هستند كه معناى « صار » را داشته و بآن ملخق مى‌باشند و آنها عبارتند از:

آض و رجع و عاد و استحال و قعد و حار و جاء و ارتدّ و تحوّل و غدا و راح كه تمام بمعناى « گرديد » مى‌باشند مصنّف آنها را در كتاب كافيه‌اش ذكر نموده است.

تنبيه‌

معلوم باشد كه اين افعال برچند قسم هستند كه در ذيل بآنها اشاره مى‌كنيم:

الف: افعالى كه بصيغه ماضى بوده و براى آنها مضارع و امر و مصدر و وصف نيز مى‌باشد و آنها عبارتند از: كان و صار و آنچه بين ايندو واقع شده يعنى ظلّ، بات، اضحى، اصبح و امسى.

ب: افعالى كه بصيغه ماضى بوده و براى آنها از بين افعال تنها مضارع بوده نه امر و از بين اسماء وصف بوده نه مصدر و آنها عبارتند از: زال و نظائرش كه فتئ و برح و انفكّ باشد.

ج: افعالى كه بصيغه ماضى بوده و براى آنها نه مضارعى است و نه امر و نه مصدر و نه وصف و آن‌ها عبارتند از ليس و دام.

قوله: الحق بصار افعال بمعناها: ضمير مؤنّث در « بمعناها » به صار راجع‌