المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦٨ - شرح احكام اقسام

و نيز مانند:

لا تتّبع الّا الهدى (تبعيّت و پيروى نميشود مگر هدايت)

در اينمثال مستثنا منه كه « شيئ » باشد حذف شده از اينرو عامل يعنى « لا تتّبع» به مستثنا كه « الهدى » باشد رفع داده تا نائب فاعلش باشد منتهى بجهت مقصوره بودن رفعش مقدّر مى‌باشد.

و همچنين مانند:

هل زكى الّا الورع (آيا پاك است كسى مگر پرهيزكار).

در اينمثال مستثنا منه كه « احد » باشد حذف شده لذا عامل يعنى « زكى » به مستثنا كه « الورع » باشد رفع داده تا فاعلش باشد.

سپس مصنّف گويد:

در صورتيكه « الّا » براى تأكيد آورده شده باشد آنرا از عمل نمودن ملغى قرار بده مانند: لا تمرر بهم الّا الفتى الّا العلى.

شارح گويد:

مقصود از « الّا » ذات توكيد آنست كه پهلوى آن اسمى قرار گيرد كه با ماقبلش مماثل و همانند باشد يا مراد آنستكه الّا بعد از حرف عاطف قرار گيرد و بهرصورت « الّا » وقتى در مقام تأكيد بود لازم است آنرا همچون معدوم فرض كنيم مانند:

لا تمرر بهم الّا الفتى الّا العلى. ن‌

( مرور نكن با ايشان مگر به جوانمرد و صاحب علو شأن).

در اينمثال چون « الّا » دوّم مؤكّده است در « العلى » عمل نكرده و همچون معدوم فرض شده و وجه مؤكّده بودنش آنستكه اسم بعد از آن يعنى « العلى » از نظر معنا با « الفتى » مماثل است.

و نيز مانند آنچه در قول شاعر آمده:

يعنى: حاصل نشده است براى تو از استادت مگر عمل و روش او، راه‌