المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٨ - حكم لاء نفى جنس

مانند:

لا رجل ظريف فيها (نيست جنس مرد ظريف در خانه).

شاهد در « ظريف » است كه تابع محلّ « لا » با رجل كه ابتدائيّت است مى‌باشد.

و بهرتقدير اگر چنين نمودى البتّه با انصاف و عدالت عمل كرده‌اى.

سپس مصنّف گويد:

نعتى كه مفرد و تالى اسم مبنى نبوده يعنى اگرچه مفرد است ولى پهلوى اسم لا درنيامده و بينشان فاصله است و نيز نعتى كه اصلا مفرد نيست نبايد مبنى گردد بلكه دو وجه در آن جايز است:

الف: نصب.

ب: رفع.

شارح گويد:

مقصود مصنّف از « غير ما يلى» نعتى است كه منعوتش مبنى بوده و خود مفرد مى‌باشد منتهى بين آن و منعوتش فاصله افتاده و منظور از « غير المفرد» نعتى است كه مفرد نباشد و همانطورى كه مصنّف در متن آورده ايندو نعت را فقط منصوب و مرفوع بايد خواند و بناء برفتح در آن جايز نيست.

امّا عدم جواز بناء برفتح بخاطر آنستكه در اوّل يعنى نعتى كه مفرد بوده و بين آن و منعوتش فاصله مى‌باشد بواسطه اين فصل تركيب زائل شده و ديگر وجهى براى بناء در آن وجود ندارد.

و در دوّم يعنى نعتى كه مفرد نيست وجه عدم بناء اينست كه يا مضاف بوده و يا شبه آن مى‌باشد و هركدام كه فرض گردد نبايد مبنى گردد.

و بهرحال همانطورى كه گفتيم نعت در ايندو مورد يا منصوب است اعمّ از آنكه منعوتش مبنى بوده مانند: لا رجل فيها ظريفا

شاهد در « ظريفا » است كه بين آن و منعوتش يعنى « رجلا » ظرف كه « فيها » است فاصله شده فلذا تركيب از آن زائل گرديده و منصوب قرائت شده و