المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٥ - دوم از نواسخ حروف مشبهة بليس(ما - لا - لات - ان)

اجازه داده‌اند، زيرا در ظرف و مجرور آنچه در غيرشان بخشيده نشده، مورد بخشش مى‌باشد.

سپس مصنّف گويد:

اسمى كه بواسطه « لكن » يا « بل » عطف شده و بعد از خبرى كه « ما » آنرا نصب داده قرار بگيرد رفعش را لازم بدان.

شارح گويد:

مانند: ما زيد قائما لكن قاعد (زيد ايستاده نيست بلكه نشسته مى‌باشد).

شاهد در كلمه « قاعد » است كه مرفوع بوده تا خبر براى مبتداء محذوف باشد و تقدير « لكن هو قاعد» است و دليل برمرفوع بودن معطوف به لكن و بل اينستكه:

معطوف به ايندو حرف موجب و مثبت مى‌باشد و كلمه « ما » فقط در منفى عمل مى‌كند لذا آنچه بعد از ايندو حرف واقع شود مرفوع است بنابراين اگر معطوف بغير ايندو حرف در كلام باشد منصوب مى‌گردد.

قوله: و هو غير ظرف و لا مجرور: ضمير « هو » به معمول راجع است.

قوله: مبطل لعملها: ضمير در « عملها » به « ما » راجع است.

قوله: فان تقدّم و هو حرف جرّ: ضمير در « تقدّم » به معمول خبر راجع است.

قوله: يغتفر فيه ما لا يغتفر فى غيره: ضمير در « فيه » و « غيره » به كلّ واحد من الظّرف و المجرور راجع است.

قوله: لانّ المعطوف بهذين: مشار اليه « هذين » بل و لكن مى‌باشد.

قوله: فان كان معطوفا بغيرهما: يعنى فان كان المعطوف معطوفا بغير لكن و بل.

متن: «١٦١»