المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٢ - دوم از نواسخ حروف مشبهة بليس(ما - لا - لات - ان)

( و قد تلى) اى تتولّى (لات) و هى: لا زيدت عليها التّاء لتأنيث الكلمة على المشهور (و ان) بالكسر و السّكون النّافية (ذا العملا) اى عمل ليس نحو « و لات حين مناص».

( و ما للات فى سوى حين) و ما رادفه كالسّاعة و الاوان (عمل) لضعفها (و حذف ذى الرّفع) و هو الاسم، و ابقاء الخبر (فشا) كما تقدّم (و العكس) و هو حذف الخبر و ابقاء الاسم (قلّ) و قرئ شذوذا « و لات حين مناص» اى لهم، و لا يجوز ذكرهما معا لضعفها.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

كلمه « لا » در اسماء نكره همچون « ليس » عمل مى‌كند.

شارح گويد:

كلمه « لا » همان « لاء نافيه» است كه مانند « ليس » عمل مى‌نمايد يعنى رفع باسم و نصب بخبر بشرطى كه دو امر رعايت شود:

الف: نفى تا آخر كلام باقى باشد يعنى كلمه « الّا » بعد از « لا » نيامده باشد.

ب: ترتيب بين اسم و خبر مراعات گردد يعنى خبر براسم مقدم نشود.

مانند قول شاعر:

يعنى: برمصيبت صبر كن زيرا هيچ موجودى برروى زمين باقى و ثابت نمى‌ماند و نيز هيچ ملجأ و پناهى كه نگاهدارنده از قضاء و حكم الهى باشد وجود ندارد.

شاهد در كلمه « لا » در دو جمله « لا شيئ على الارض باقيا» و « لا وزر ممّا قضى الخ» مى‌باشد كه عمل « ليس » را نموده يعنى رفع باسم و نصب‌