المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٤٨ - سوم از نواسخ افعال مقاربه

اتّصاله بها نحو:

ترجمه و شرح:

سوّم از نواسخ افعال مقاربه‌

شارح گويد:

و در ناميدن اين افعال به مقاربه تغليب مى‌باشد زيرا برخى از آنها براى‌

شروع و بعضى براى رجاء و اميد مى‌باشد.

مصنّف گويد:

كاد و عسى مانند كان مى‌باشد ولى كم است كه خبر آنها غير مضارع بيايد.

شارح گويد:

مقصود اينستكه: كاد در عمليكه گذشت (رفع باسم و نصب به خبر) مانند كان مى‌باشد زيرا اينفعل (كاد) براى مقاربت و نزديك نمودن حصول خبر براى اسم مى‌باشد.

و « عسى » نيز مانند « كان » است زيرا براى اميدوار ساختن به حصول خبر مى‌آيد ولى همانطورى كه مصنّف گفته كم است خبر ايندو فعل غير مضارع بيايد.

و مقصود از « غير مضارع» اسم مفرد مى‌باشد چنانچه مصنّف در شرح كافيه بآن تصريح نموده است مانند قول رؤبة بن عجّاج:

يعنى: زياده‌روى در ملامت نمودن كردى در حاليكه على الدّوام در اين سرزنش اصرار و الحاء داشتى، البتّه البتّه در ملامت و سرزنش نمودن مبالغه مكن بدرستى كه من اميدوارم روزه‌دار باشم.

شاهد در كلمه « عسيت » است كه ضمير متكلّم اسمش بوده و