المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٥٦ - حذف ناصب فضله

شاهد در « زيدا » است كه اگرچه فضله است ولى حذفش جايز نيست زيرا غرض متكلّم آنستكه بگويد تنها زيد را زده و بديهى است با حذف « زيد » اين غرض بيان نميشود چه آنكه با حذف « زيد » لازم مى‌آيد كه « ضرب » بطور مطلق نفى شده باشد در حاليكه قصد نفى آن بطور مقيّد مى‌باشد يعنى ميخواهيم بگوئيم ضرب غير زيد منفى است نه بطور كلّى و مطلق تا حتّى زدن زيد نيز نفى گردد.

حذف ناصب فضله‌

سپس مصنّف گويد:

حذف ناصب فضله در صورتيكه براى شنونده معلوم باشد جايز است.

شارح گويد:

يعنى فعلى كه فضله را نصب مى‌دهد حذفش جائز است مشروط باينكه معلوم باشد مثل اينكه قرينه حاليه برآن دلالت نمايد چنانچه بكسيكه آماده رفتن به حجّ هست بگويند:

مكّة (بنصب مكّه) يعنى: تريد مكّة (سفر حجّ و مكّه اراده كرده‌اى).

در اينمثال چون حال شخص گواهى مى‌دهد براراده مكّه لاجرم باعتماد آن عامل يعنى « تريد » را حذف مى‌كنند.

يا قرينه مقاليّه در بين باشد مانند اينكه شخص گفته است:

من ضربت (چه كسى را شما زدى)؟

و شما در جوابش بگوئيد:

زيدا يعنى ضربت زيدا (زدم زيد را).

در اينجا به قرينه سؤال معلوم مى‌شود عامل در « زيدا » ضربت است كه حذف شده.

پس از آن مصنّف گويد:

و گاهى حذف ناصب فضله واجب است.