المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٦٤ - علامت فعل مجهول

فا: مضاف، مفعول براى « اشمم » يا « اكسر » منتهى هركدام را كه در آن عمل داديم ديگرى را در ضميرى كه بآن راجع است بايد عمل دهيم.

ثلاثى: مضاف اليه براى « فا ».

اعلّ: فعل ماضى ازباب افعال، مجهول و ضمير نائب فاعلى در آن به « ثلاثى » راجع است و اينجمله فعليّه صفت است براى « ثلاثى ».

عينا: اسم نكره، تميز است از نسبت « اعلّ » به ضمير مستتر در آن.

واو: حاليه.

ضمّ: مبتداء.

جاء: فعل ماضى، خبر است براى « ضمّ » و جمله اسميّه حال واقع شده است.

كاف: جارّه و مجروش « قولك » است كه حذف شده.

بوع: فعل ماضى مجهول.

فاء: عاطفه.

احتمل: ماضى مجهول، معطوف است به « جاء ».

ترجمه:

فاء الفعل فعلى را كه ثلاثى است و عين الفعلش اعلال شده كسر بده يا اشمام نما در حاليكه ضمّه‌اش نيز آمده است مانند: بوع.

شرح عربى:

( و ثالث) الماضى (الّذى) ابتدى (بهمز الوصل كالاوّل اجعلنّه) فضمّه (كاستحلى) لئلّا يلتبس بالامر فى بعض الاحوال.

( و اكسر) فاء ثلاثىّ معتلّ العين لانّ الاصل ان تضمّ اوّله و تكسر ما قبل آخره فتقول فى قال و باع قول و بيع فاستثقلت الكسرة على الواو، الياء و نقلت الى الفاء فسكنتا فقلبت الواو ياءا لسكونها بعد كسرة و سلمت الياء لسكونها بعد حركة تجانسها و هذه اللّغة العليا (او اشمم‌