المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٢٦ - مفعول فيه و شرح آن

شرح عربى:

الرّابع‌

من المفاعيل المفعول فيه‌

و هو المسمّى ظرفا ايضا.

( الظّرف) فى اصطلاحنا (وقت او مكان ضمّنا فى باطّراد كهنا امكث ازمنا) بخلاف ما لم يتضمّنها نحو « يوم الجمعة مبارك» او تضمّنها بغير اطّراد و هو المنصوب على التّوسّع نحو « دخلت الدّار» (فانصبه بالواقع فيه) و هو المصدر و مثله الفعل و الوصف (مظهرا كان) كما تقدّم (و الّا فانوه مقدّرا) نحو فرسخا لمن قال: كم سرت.

ترجمه و شرح:

مفعول فيه و شرح آن‌

شارح گويد:

چهارم از مفاعيل، مفعول فيه بوده و آنرا ظرف نيز مى‌نامند.

مصنّف گويد:

ظرف عبارتست از وقت يا مكانى كه بطور شيوع و اطّراد متضمّن « فى » باشد مانند: هنا امكث ازمنا.

شارح گويد:

ظرف در اصطلاح ما ادباء وقت يا مكانى است كه مطّردا متضمّن كلمه « فى » باشد مانند:

هنا امكث ازمنا. (در اينجا براى چندزمانى مكث و توقّف كن).

بخلاف وقت يا مكانى كه متضمّن اينكلمه نباشد چه آنكه اصطلاحا آنرا در اينفرض ظرف نخوانند مانند:

يوم الجمعة مبارك. (روز جمعه بابركت است).

شاهد در « يوم » است كه زمان بوده ولى چون متضمّن معناى « فى »