المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٤ - حكم تأكيد

و ذهب سيبويه و الخليل الى انّها تعمل فى الاسم خاصّة و لا خبر لها و لا يتبع اسمها الّا على اللّفظ و لا تلغى و اختاره فى شرح التّسهيل و قد يقصد بها العرض و سيأتى حكمها فى فصل امّا و لولا و لوما.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

به « لاء » كه با همزه استفهام همراه است يعنى « الا » اعطاء كن آنچه را كه بآن اعطاء مى‌كنى در حال نبودنش با همزه استفهام.

شارح گويد:

همراه شدن همزه با « لاء » يا براى صرف استفهام است و يا براى توبيخ و سرزنش بوده و يا بمنظور تقرير مى‌باشد.

و در ذيل « ما تستحقّ دون الاستفهام» مى‌گويد:

مقصود از آنچه « لاء » در حال نبودنش با همزه استحقاق دارد دو چيز است:

١- عمل يعنى عمل نصب در اسمش.

٢- تابع آوردن براى مدخول آن چنانچه پيش از آن شرح آن گذشت مانند قول حسّان بن ثابت انصارى در هجو حارث بن كعب:

يعنى: آيا نيزه زننده‌اى در ميان شما نيست، آيا سوارانى در بين شما نبوده در حاليكه سرعت‌كننده باشد بسوى جنگ مگر آروق زدن شما در كنار تنورها كنايه از اينكه شما بجز پرخورى كار ديگرى نداريد.

شاهد در عمل نمودن « لاء » است با همزه استفهام همان عملى را كه قبل از آمدن همزه مينمود يعنى نصب باسم.

و گاهى به كلمه « الا » معناى تمنّى قصد مى‌شود و از نظر مازنى و مبرّد نحوى تغييرى در آن حاصل نشده و همان عمل مذكور برايش ثابت است‌