المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨٦ - اشيائيكه براى نائب فاعل واقع شدن قابل هستند

لا يكون للفعل الّا فاعل واحد كذلك لا ينوب عن الفاعل الّا شيئ واحد.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

در باب ظنّ و ارى منع از نيابت مشهور بوده ولى وقتى قصد ظاهر و روشن باشد از آن منعى نمى‌بينم.

شارح گويد:

توضيح كلام مصنّف اينستكه:

مشهور از ادباء در دو باب اقامه مفعول بجاى فاعل را منع كرده‌اند.

الف: در باب ظنّ از اقامه مفعول دوّم بجاى فاعل جلوگيرى كرده و آنرا جايز نمى‌دانند.

ب: در باب ارى كه بسه مفعول متعدّى مى‌شود گفته‌اند مفعول دوّم جايز نيست نائب فاعل قرار گيرد بلكه در دو باب مذكور واجب است مفعول اوّل بجاى فاعل واقع شود.

ابّدى در شرح جزوليّه مى‌گويد:

وجه لزوم نيابت مفعول اوّل از فاعل و عدم جواز آن در حقّ مفعول دوّم اينستكه:

مفعول اوّل مبتداء بوده و آن بفاعل اشبه است از خبر زيرا مرتبه مفعول اوّل پيش از مفعول ثانى است بدليل آنكه مرتبه مبتداء قبل از مرتبه خبر مى‌باشد و بهرتقدير شكّى نداريم در اينكه مرتبه مفعول اوّل مقدّم است برمرتبه مفعول دوّم و چون مرتبه مرفوع نيز جلوتر از مرتبه منصوب است لاجرم مناسبت مقتضى بود كه مفعول اوّل را بجاى فاعل قرار داده و از اقامه مفعول دوّم بجاى آن منع نمائيم.