المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٦٥ - علامت فعل مجهول

فاء ثلاثى اعلّ عينا) بان تشير الى الضّمّ مع التّلفّظ بالكسر و لا تغيّر الياء هذه اللّغة الوسطى و بها قرأ ابن عامر و الكسائى فى « قيل » و « غيض ».

( و ضمّ) للفاء (جاء) عن بعض العرب مع حذف حركة العين فسلمت الواو و قلبت الياء واوا كحوكت فى قوله:

و (كبوع) فى قوله:

و قوله: (فاحتمل) اى فاجيز. و خرج بقوله « اعلّ » ما كان معتلّا و لم يعلّ نحو عور فى المكان فحكمه حكم الصّحيح.

ثمّ هذه اللّغات الثّلاث انّما تجوز مع امن اللّبس.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

حرف سوّم از فعلى را كه با همزه وصل آغاز مى‌شود همچون حرف اوّل قرار بده مانند: استحلى.

شارح گويد:

مقصود اينست: حرف سوّم ازفعل ماضى كه با همزه وصل ابتداء شده در وقت مجهول نمودن بايد همچون حرف اوّل مضموم شود مانند: استحلي‌

شاهد در « تاء » است كه حرف سوّم قرار گرفته و چون خواستيم فعل را مجهول كنيم آنرا به تبعيّت از همزه مضموم نموديم.

و وجه مضموم كردن حرف سوّم آنستكه بدين واسطه از اشتباه شدن فعل ماضى با فعل امر در بعضى از احوال جلوگيرى مى‌شود مثلا كلمه « استعلم » امر حاضر است از باب استفعال و وقتى آنرا با كلمه « ثمّ » بياوريم همزه وصلش در درج كلام ساقط شده و « ثمّ استعلم» بفتح تاء و سكون عين خوانده مى‌شود حال در ماضى مجهول اين باب مى‌بايد هم همزه مضموم شود و هم تاء يعنى بگوئيم: