المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤٠ - ظرف غير متصرف و مناط آن

تقدير آن: امهلته مدّة نحر جزورين مى‌باشد، سپس كلمه « مدّت » حذف و « نحر » بجايش قرار گرفت.

پس از آن شارح گويد:

و گاهى مصدر را ظرف و مفعول فيه قرار مى‌دهند بدون اينكه ظرف را در تقدير بگيرند و از همين قبيل است مثال:

ذكاة الجنين ذكاة امّه (تذكيه حمل و جنين در تذكيه مادرش مى‌باشد).

در اينمثال « ذكاة » دوّمى مصدر بوده و منصوب است تا مفعول فيه باشد بدون اينكه ظرفى در تقدير گرفته و بگوئيم حذف شده و مصدر بجايش قرار گرفته است.

و بسا اسم عين و ذات مضاف اليه زمان بوده و پس از حذف زمان بجاى آن قرار مى‌گيرد مانند:

لا اكلّمك هبيرة بن قيس.

( با تو سخن نمى‌گويم در مدتى كه هبيرة بن قيس غائب است).

كه در اينمثال تقدير: لا اكلّمك مدّة غيبة هبيرة بن قيس مى‌باشد.

قوله: او شبهها: يعنى شبه ظرفيّت.

قوله: كان مضافا اليه الظّرف: ضمير در « كان » به مصدر راجع است.

قوله: فحذف و اقيم هو مقامه: ضمير نائب فاعلى در « حذف » و ضمير مجرورى در « مقامه » به ظرف راجع بوده و ضمير « هو » به مصدر برمى‌گردد.

قوله: و ذاك فى ظرف الزّمان يكثر: مشار اليه « ذاك » قيام مصدر بجاى ظرف مى‌باشد.

قوله: نحر جزورين: نحر تذكيه و ذبح شتر را گويند و « جزورين » تثنيه « جزور » بمعناى « شتر » مى‌باشد.

قوله: دون تقديره: يعنى تقدير ظرف.

قوله: و منه: يعنى و من قبيل جعل المصدر ظرفا دون تقدير الظرف.

قوله: ذكاة الجنين الخ: يعنى حيوان تا ماداميكه در شكم مادر است و در