المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩١ - رأى ابن عصفور و تبعيت مصنف از وى

و اسم المفعول و المصدر على ظاهر قول سيبويه (النّصب له محقّقا) لفظا ان لم يكن جارّا و مجرورا نحو « ضرب زيد يوم الجمعة امامك ضربا شديدا» و محلّا ان يكنه نحو « فاذا نفخ فى الصّور نفخة واحدة».

ترجمه و شرح:

و غير از نائب فاعل از معمولات ديگرى كه به رافع متعلّق هستند نصب براى آنها ثابت است.

شارح گويد:

مراد اينستكه غير از نائب فاعل، معمولات ديگرى كه تعلّق به رافع نائب فاعل يعنى فعل مجهول و اسم مفعول و مصدر طبق ظاهر قول سيبويه دارند در لفظ حتما بايد منصوب بوده مشروط باينكه جارّ و مجرور نباشند، مانند:

ضرب زيد يوم الجمعة امامك ضربا شديدا.

( زده شد زيد در روز جمعه مقابل تو زدنى شايد).

شاهد در غير « زيد » يعنى يوم الجمعة و امامك و ضربا مى‌باشد كه نائب فاعل نبوده و جملگى منصوب مى‌باشند و در صورتيكه جارّ و مجرور باشد محلّا منصوب است مانند:

فاذا نفخ فى الصّور نفخة واحدة

( پس زمانيكه در صور دميده شود يك دميدنى).

شاهد در « فى الصّور» است كه جارّ و مجرور بوده و محلّا منصوب است.

قوله: سوى النّائب عنه: ضمير در « عنه » به فاعل راجع است.

قوله: و هو الفعل: مانند مثال شارح يعنى: ضرب زيد يوم الجمعة.

قوله: و اسم المفعول: مانند رأيت مضروب زيد.

قوله: و المصدر: يعنى مصدرى كه بمعناى فعل مجهول است مانند: اعجبنى ضرب زيد.

قوله: على ظاهر قول سيبويه: اين عبارت راجع است به « المصدر » يعنى‌