المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٥ - ششم از نواسخ ظن و نظائر آن

لا بمعنى غلب فى المحاجاة او قصد او اقام او بخل (درى) بمعنى علم نحو:

( و جعل اللّذ كاعتقد) نحو « و جعلوا الملائكة الّذين هم عباد الرّحمن اناثا» لا الّذى بمعنى خلق امّا جعل الّذى بمعنى صيّر فسيأتى انّه كذلك.

ترجمه و شرح:

ظنّ و حسبت و زعمت با عدّ و حجى و درى و جعل كه مانند اعتقد است نيز از افعال قلوب مى‌باشند.

شارح گويد:

٥- ظنّ از مادّه « الظّنّ » كه يا بمعناى « حسبان » يعنى گمان قوى بوده مانند فرموده حقتعالى:

انّه ظنّ ان لن يحور

( گمان نمود كه هرگز بسوى خدا بازنخواهد گشت).

شاهد در « ظنّ » است كه از افعال قلوب بوده و ضمير مستتر در آن فاعلش بوده و جمله‌ «انلن يحور» ساد مسدّ مفعولين مى‌باشد.

و يا بمعناى علم مى‌باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و ظنّوا ان لا ملجاء من اللّه الّا اليه‌ ( و گمان كردند كه پناهگاهى از خدا نيست مگر بسوى او).

نه ظنّ بمعناى تهمت كه آن از افعال قلوب محسوب نمى‌شود.

٦- حسبت بكسر سين كه يا بمعناى « اعتقدت » بوده مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و يحسبون انّهم على شيئ‌

( اعتقاد دارند كه در آن روز برخيرى مى‌باشند).