المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٧٣ - علامت فعل مجهول

مى‌گردد.

شرح عربى:

( و ما) ثبت (لفا باع) اذا بنى للمفعول من جواز الثّلاثة فهو (لما العين تلى فى) كلّ ثلاثىّ معتلّ العين و هو على (وزن) افتعل و انفعل نحو (اختار و انقاد و شبه) لذين (ينجلى) خبر هو محطّ حصول ما لفاء باع لما و ليته العين فيما ذكر فيجوز فيه كسر التّاء و القاف و ضمّهما و الاشمام على العمل السّابق، و يلفظ بهمزة الوصل على حسب اللّفظ بهما.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

آنچه براى فاء الفعل « باع » ثابت است در حرفى كه عين الفعل پهلوى آن قرار گرفته در دو فعل اختار و انقاد و شبيه آن ظاهر و آشكار مى‌گردد.

شارح گويد:

قبلا گفتيم وقتى « باع » را بخواهيم مجهول كنيم در فاء الفعل آن سه وجه جايز است، اكنون مى‌گوئيم:

اين سه وجه در حرفى كه پهلوى عين الفعل هرفعل ثلاثى معتلّ العينى كه بروزن افتعل و انفعل بوده پهلوى آن قرار گرفته باشد جارى است مانند تاء و قاف در دو فعل اختار و انقاد و شبيه ايندو.

سپس شارح گويد:

كلمه « ينجلى » در عبارت مصنّف خبر مى‌باشد و ضمير فاعلى در آن به « محطّ حصول ما لفاء باع لما و ليته العين فيما ذكر» راجع است، بنابراين جايز است در « اختار » و « انقاد » تاء و قاف را كسره داده و بگوئيم اختير و انقيد چه آنكه پس از دادن كسره به تاء و قاف الف ماقبل مكسور قلب به ياء ميشود و نيز ميتوان ايندو را ضمّه داده و بگوئيم: اختور و انقود زيرا پس از دادن ضمّه الف ماقبل مضموم به واو مبدّل مى‌گردد و مى‌توان اشمام نيز كرد.

ناگفته نماند در دو فعل مذكور همزه وصلى كه در ابتدائشان قرار گرفته بحسب تاء و قاف تلفّظ مى‌شود يعنى اگر ايندو حرف را ضمّه دهيم همزه را