المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٧٤ - رأى اهل بصره و نظريه اهل كوفه

كه حدف آن موجب اشتباه گردد.

و امّا مثال آنچه گفته شد:

كنت و كان زيد صديقا ايّاه (بودم من صديق و بود زيد صديق).

شاهد در « كنت » و « كان » است كه هردو اسم داشته لذا برسر « صديقا » بعنوان خبريّت نزاع دارند حال آنرا معمول دوّمى قرار داده و اوّلى را در ضميرش عمل داده‌ايم و چون ضمير خبر براى كان است حذفش جايز نبوده از اينرو مؤخّرش آورده‌ايم.

ظننّى و ظننت زيدا عالما ايّاه.

( زيد من را عالم پنداشت و من نيز او را عالم دانستم).

در اينمثال « ظننّى » فعل قلبى و فاعل و مفعول اوّل بوده نياز بمفعول دوّم دارد و نيز ظننت، فعل و فاعل و « زيدا » مفعول اوّلش مى‌باشد پس هردو به مفعول دوّم نيازمند مى‌باشند از اينرو « عالما » را مفعول دوّم براى « ظننت » قرار داده و ظننّى را در ضمير آن عمل مى‌دهيم و چون ضمير مزبور عمده مى‌باشد حذف آن جايز نبوده بلكه واجب است مؤخّر ذكر شود چنانچه همينطور مى‌باشد.

ظننت منطلقة و ظنّتنى منطلقا هند ايّاها.

( پنداشتم هند را منطلق و او نيز مرا منطلق گمان كرد).

ظننت، فعل و فاعل و منطلقة مفعول دوّمش بوده لذا محتاج بمفعول اوّل مى‌باشد و ظنّتنى فعل و مفعول اوّل بوده و « منطلقا » مفعول دوّمش مى‌باشد لذا محتاج بفاعل است پس ايندو عامل برسر هند با يكديگر تنازع كرده‌اند، هند را فاعل عامل دوّم قرار داده و عامل اوّل را در ضمير آن كه « ايّاها » باشد عمل داده و آنرا مؤخّر آورده‌ايم.

و استعنت و استعان علىّ زيد به (طلب يارى نمودم بواسطه زيد و دشمنى نمود زيد برمن).

استعنت عبارتست از فعل و فاعل و نيازمند بمفعول بواسطه است و استعان‌