المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٧٢ - رأى اهل بصره و نظريه اهل كوفه

ترجمه:

بلكه حذف آن ضمير را لازم بان اگر خبر نباشد و ضمير را مؤخّر بياور در صورتيكه خبر باشد.

شرح عربى:

( و لا تجئ مع اوّل قد اهملا) من العمل (بمضمر لغير رفع اوهلا بل حذفه) اى مضمر غير الرّفع (الزم ان يكن) فضلة بان لم يوقع حذفه فى لبس و كان (غير خبر) و غير مفعول اوّل لظنّ نحو « ضربت و ضربنى زيد» و ندر المجئ به فى قوله:

و اضمرنه (و اخّرنه) وجوبا (ان يكن) ذلك الضّمير عمدة بان كان (هو الخبر) لكان او ظنّ او المفعول الاوّل لظنّ، او اوقع حذفه فى لبس ك « كنت و كان زيد صديقا ايّاه» و « ظنّنى و ظننت زيدا عالما ايّاه» و « ظننت منطلقة و ظنّتنى منطلقا هند ايّاها» و « استعنت و استعان علىّ زيد به».

و ذهب بعضهم فى الخبر و المفعول الاوّل الى جواز تقديمه كالفاعل و آخر الى جواز حذفه ان دلّ عليه دليل، و ابن الحاجب الى الاتيان به اسما ظاهرا، و الاحسن انّه ان وجدت قرينة حذف و الّا اتى به اسما ظاهرا.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

با عامل اوّلى كه از عمل نمودن در اسم ظاهر مهمل مانده ضمير غير مرفوع را نياور بلكه حذف آنرا لازم بدان مشروط باينكه خبر نباشد و اگر خبر بود آنرا ذكر كن منتهى مؤخّر بياور.

شارح گويد:

توضيح و شرح كلام مصنّف اينستكه:

اگر عامل دوّمى را در اسم ظاهر عمل داده و اوّلى را از اعمال در آن‌