المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٨٩ - اول كان و نظائر آن

اضحى: يعنى در وقت ظهر داخل شد.

اصبح: يعنى در وقت صبح داخل گرديد.

امسى: يعنى در زمان شب داخل شد.

صار: يعنى تحوّل پيدا كرد، گرديد.

و برخى از ادباء گفته‌اند اينفعل براى نفى مطلب مى‌آيد اعمّ از زمان حال و غير آن.

زال: يعنى جدا شد.

البتّه معلوم باشد « زال » در صورتى از افعال ناقصه و در عداد نواسخ شمرده ميشود كه مضارعش « يزال » باشد و همين « زال » است كه معناى « جدا گرديدن» را دارد ولى « زال » در صورتيكه مضارعش « يزول » يا « يزيل » باشد از افعال تامّه بوده و در عداد افعال ناقصه نبايد قرار داده شود.

برح: بمعناى همان « زال » است و از همين مادّه « برح » كه فعل ناقص محسوب گرديده مى‌باشد كلمه « بارحة » بمعناى شب گذشته.

فتئ: نيز بمعناى زال مى‌باشد چنانچه « انفكّ » نيز همينطور است.

سپس مصنّف مى‌گويد:

چهار فعل اخير يعنى: زال، برح، فتئ و انفكّ بعد از نفى يا شبه آن قرار مى‌گيرند.

شارح گويد:

مقصود اينستكه شرط عمل نمودن اين چهار فعل و اينكه مبتداء را رفع و خبر را نصب دهند اينستكه يا بعد از شبه نفى كه نهى و دعاء است واقع شده يا بعد از نفى قرار گيرند و در غير اينصورت عمل مزبور را نمى‌نمايند.

پس از آن مصنّف گويد:

كلمه « دام » در حاليكه مسبوق به « ما » باشد همچون « كان » بوده باينمعنا كه بمبتداء رفع و بخبر نصب مى‌دهد مانند آنچه در اينمثال آمده: اعط