المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٠ - پارهاى از احكام افعال ناقصه

شاهد در « اخا » است كه خبر « كان » بوده و براسم آن كه « محبّ » مى‌باشد مقدّم گرديده زيرا در ملابس اسم يعنى « لغلامه » ضمير مجرورى به ملابس خبر يعنى « احد » برمى‌گردد.

و امّا اينكه در نفس اسم ضميرى باشد كه بنفس خبر راجع باشد غير متصوّر است لذا صور ممكنه در اينجا سه صورت بيشتر نميباشد بخلاف صور ممكنه در فرض قبلى كه چهار صورت مى‌باشند.

سپس شارح گويد:

يكى ديگر از احكام اين افعال آنستكه خبر برنفس افعال نيز جايز است مقدّم گردد مگر در مواردى كه بعدا ذكر خواهد شد مانند آنچه در فرموده امير المؤمنين عليه السّلام آمده:

خذ الحكمة انّى كانت.

شاهد در « انّى » است كه خبر « كان » بوده و برآن مقدّم گرديده است.

و مصنّف در همين‌باره گويد:

تمام نحوى‌ها از سبقت گرفتن خبر « دام » برآن منع نموده‌اند.

شارح گويد:

دليل منع ايشان آنستكه: اينكلمه پيوسته صله براى « ما » واقع مى‌شود و چون « ما » صدارت داشته لاجرم خبر « دام » نمى‌تواند برآن مقدّم شود.

ناگفته نماند كه اينحكم تنها در « دام » نبوده بلكه تمام افعاليكه مقرون با حروف مصدرى باشند واجد آن مى‌باشد كما اينكه در « قعد » و « جاء » نيز طبق گفته ابى نحاس نحوى حكم همين است.

قوله: و غير ماض مثله قد عملا: ضمير در « مثله » به ماضى راجع است.

قوله: ان كان غير الماضى منه: ضمير در « منه » به فعل ناقص عود مى‌كند.

قوله: و لم اك بغيّا: آيه (٢٠) از سوره مريم.

قوله: كونوا حجارة: آيه (٥٠) از سوره اسراء.

قوله: و كونك ايّاه: اين جمله قسمتى از بيتى است كه تمامش چنين‌