المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩٠ - اول كان و نظائر آن

ما دمت مصيبا درهما.

شاهد در « دمت » است كه « تا » اسمش و « مصيبا » خبرش مى‌باشد و بعد از كلمه « ما » قرار گرفته.

شارح گويد:

مقصود از « دام » آنستكه بمعناى « بقى » و « استمرّ » باشد چه آنكه اينكلمه با معنائى كه برايش ذكر شد همچون « كان » است ولى بشرط آنكه قبلش ماء مصدريّه زمانيّه قرار گرفته باشد چنانچه در مثال مذكور در متن ملاحظه ميشود.

سپس شارح گويد:

گاهى برخى از اين افعال بمعناى بعضى ديگر مى‌آيند مثلا:

كان و ظلّ و اضحى و اصبح و امسى بمعناى « صار » يعنى گرديد مى‌آيند مانند آنچه در آيه شريفه آمده:

و فتحت السّماء فكانت ابوابا.

( آسمان گشوده شد پس به ابواب و درب‌هائى مبدّل گرديد)

شاهد در « كانت » است كه بمعناى « صارت » مى‌باشد.

و فرموده ديگر حقتعالى:

و ظلّ وجهه مسودّا ( صورتش سياه گرديد).

شاهد در « ظلّ » است كه بمعناى « صار » مى‌باشد.

قوله: شرح فى نواسخه: يعنى نواسخ مبتداء.

مؤلّف گويد:

كلمه « نواسخ » جمع « ناسخ » بوده و اصطلاحا به حروف و افعالى اطلاق مى‌شود كه برسر مبتداء و خبر درآمده و آنها را از اعرابى كه دارند نسخ و زائل كرده و اعراب جديد در آنها ايجاد مى‌كنند چنانچه پس از دخول نواسخ برمبتداء و خبر ايندو از ابتداء و خبريّت نسخ شده، مبتداء اسم آنها و خبر، خبرشان مى‌گردد.