المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٩ - حكم لاء نفى جنس

منعوتش يعنى « رجل » مبنى برفتح مى‌باشد.

يا منصوب باشد نظير: لا رجلا قبيحا فعله عندك.

( نيست جنس مردى كه فعلش ناپسند باشد نزد تو).

شاهد در صفت يعنى « قبيحا فعله» است كه منصوب است و متبوعش نيز منصوب مى‌باشد و نعت شبيه مضاف آمده.

و يا مرفوع مى‌باشد: لا رجل فيها ظريف‌

شاهد در « ظريف » است كه مفرد بوده و صفت براى « رجل » آمده و مرفوع مى‌باشد با اينكه موصوف مبنى برفتح است.

و نيز نظير: لا رجل قبيح فعله عندك.

شاهد در « قبيح » است كه صفت براى « رجل » بوده و مرفوع آمده.

سپس شارح مى‌گويد:

در نعتى كه موصوفش مبنى نيست نيز هم رفع جايز بوده و هم نصب.

يعنى اگر موصوف مضاف و يا شبه مضاف هم باشد در صفتش دو وجه جايز است، رفع و نصب مثلا مى‌توانيم بگوئيم:

لا غلام رجل ظريف و لا قبيحا فعله ظريفا.

سپس مصنّف گويد:

و در عطف اگر لفظ « لا » تكرار نشود آنچه را كه براى نعت منفصل از منعوت حكم نمودى جارى بنما.

شارح گويد:

مقصود از « عطف » ، معطوف مى‌باشد و حاصل مراد اينستكه:

اگر به اسم « لا » لفظى را عطف نموده بدون اينكه « لاء » را برسر آن درآوريم حكمش همچون حكم نعتى است كه از منعوتش جدا ذكر شده و بينشان فاصله افتاده، بنابراين آنرا حقّ ندارى مبنى نموده بلكه يا نصبش بايد داد و يا مرفوعش قرائت نمود مانند قول شاعر در مدح مروان بن حكم و فرزندش عبد الملك.