المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١٠ - اقسام حال

زيد: فاعل است براى « كرّ ».

اسدا: حال جامد مؤوّل بمشتقّ است.

اى: حرف تفسير.

كاسد: جارّ و مجرور، متعلّق به « استقرّ » ظرف مستقرّ.

ترجمه:

مانند: بعه مدّا بكذا يدا بيد (بفروش آنرا در حاليكه يك مدّ است بفلان قيمت در حاليكه فروختنت دست بدست يعنى معامله نقد مى‌باشد.

و نيز مانند: كرّ زيد اسدا (حمله كرّ و زيد در حاليكه همچون شير بود).

شرح عربى:

( و) يأتى جامدا لكن (يكثر الجمود فى سعر) بالسّين المهملة (و فى مبدى تأوّل) بالمشتّق (بلا تكلّف) بان يدلّ على مفاعلة او تشبيه او ترتيب فالسّعر (كبعه مدّا بكذا) اى مسعّرا و الدّالّ على المفاعلة نحو (يدا بيد) اى مقبوضا (و) الدّالّ على التّشبيه نحو (كرّ زيد اسدا، اى كاسد) فى الشّجاعة، و الدّالّ على التّرتيب نحو « تعلّم الحساب بابا بابا» و « ادخلوا رجلا رجلا» و يقلّ اذا كان غير مأوّل بالمشتقّ، بان كان موصوفا نحو « فتمثّل لها بشرا سويّا» او دالّا على عدد نحو « فتمّ ميقات ربّه اربعين ليلة» او تفضيلا نحو « هذا بسرا اطيب منه رطبا» او كان نوعا لصاحبه نحو « هذا مالك ذهبا» او فرعا له نحو « هذا حديدك خاتما» او اصلا نحو: هذا خاتمك حديدا.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

در دو مورد حال جامد فراوان مى‌باشد:

١- در مورد سعر و معامله.

٢- در موردى كه بدون تكلّف بتوان آنرا بمشتقّ تأويل برد.

شارح گويد:

گاهى حال جامد مى‌آيد ولى بايد توجّه داشت كه اين جمود در دو