المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١١ - اقسام حال

مورد بطور غلبه و كثرت مى‌باشد.

الف: در مورد سعر (با سين بدون نقطه) يعنى معامله.

ب: در جائيكه كلمه جامد بدون تكلّف و زحمتى تأويل بمشتقّ رود و آن در موردى است كه يا برمفاعله و معناى بين دو نفرى دلالت كرده و يا برتشبيه و يا ترتيب دال باشد.

امّا در مورد سعر و معامله مانند: بعه مدّا بكذا (بفروش آنرا در حاليكه يك مدّش بفلان مقدار است).

شاهد در « مدّا » است كه حال جامد بوده ولى چون در مقام معامله و سعر است و مى‌توان آنرا بمشتقّ تأويل برد فراوان مى‌باشد چه آنكه تقدير مثال: بعه مسعّرا بكذا (بفروش آنرا در حاليكه سعر و نرخش فلان مقدار است) مى‌باشد.

و امّا حاليكه برمفاعله دلالت كند، مانند:

بعه يدا بيد (بفروش آنرا در حاليكه دست بدست و نقد مى‌باشد).

شاهد در « يدا بيد» است كه حال جامد بوده ولى چون دلالت برمعناى مفاعله دارد و مى‌توان آنرا بمشتقّ تأويل برد فراوان مى‌باشد چه آنكه تقدير آن: بعه مقبوضا (آنرا بفروش در حاليكه دريافت و قبض شده است) مى‌باشد.

و امّا در حاليكه برتشبيه دلالت كند مانند:

كرّ زيد اسدا (زيد حمله كرد در حاليكه مانند شير بود).

شاهد در « اسدا » است كه حال جامد بوده ولى چون در مقام تشبيه است و مى‌توان آنرا بمشتقّ تأويل برد فراوان مى‌باشد چه آنكه تقدير آن: كرّ زيد كاسد فى الشّجاعة مى‌باشد.

و امّا حاليكه دلالت برترتيب مى‌كند مانند:

تعلّم الحساب بابا بابا (علم حساب را فرابگير در حاليكه باب باب مى‌باشد).

شاهد در « بابا بابا» بوده كه حال جامد مى‌باشد ولى چون دلالت برترتيب مى‌كند و مى‌توان آنرا بدون تكلّف بمشتقّ تأويل برد فراوان مى‌باشد چه‌