المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٠٧ - مبحث معانى حروف جر

پس از آن مصنّف گويد:

كسانيكه زيرك هستند بواسطه كلمه « عن » تجاوز را قصد مى‌كنند و گاهى هم آنرا بجاى « بعد » و در موضع « على » استعمال نموده همانطورى كه « على » را بجاى « عن » گاهى قرار مى‌دهند.

شارح گويد:

كلمه « عن » در معانى ذيل استعمال مى‌گردد:

١- تجاوز مانند: رميت السّهم عن القوس.

( انداختم و رها نمودم تير را از كمان).

٢- بجاى كلمه « بعد » مى‌آيد مانند: لتركبنّ طبقا عن طبق.

( هرآينه مرتكب مى‌شويد طريق‌اى بعد از طريقه ديگر).

٣- بجاى كلمه « على » مى‌آيد مانند آنچه در قول حرثان بن حارث آمده:

يعنى: از براى خدا است خير و خوبى پسر عمّ تو، وى در حسب برمن زيادتى و شرافت ندارد و نيستى تو مالك امر من تا سياست كنى من را.

شاهد در كلمه « عنّى » است كه بمعناى « علّى » مى‌باشد چنانچه گاهى « على » بجاى « عن » استعمال مى‌گردد و مثال آن گذشت.

سپس شارح گويد:

و اين عبارت كه مصنّف در اينجا آورده و گفته (كما على موضع عن قد جعلا).

تصريح است باينكه براى هركدام از حروف جرّ معنائى است اختصاصى كه در غيرش نبوده و گاهى هم بطور نيابت بجاى حرف ديگر استعمال مى‌گردد.

قوله: ذهب اللّه بنورهم: آيه (١٧) از سوره بقره.

قوله: و لا يجمع بينها و بين الهمزة: ضمير در « بينها » به باء راجع است.