المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٠٦ - مبحث معانى حروف جر

مبدل منه كمال تشابه و تماثل را دارد ولى در عوض بين معوّض و معوّض عنه يا تشابهى نيست و يا در صورت بودن، تشابه بين آنها در حدّ نازل مى‌باشد و بهرتقدير مثال موردى كه باء بمعناى عوض باشد مانند:

بعتك هذا بهذا (فروختم بتو اين را بآن).

٤- الصاق مانند: وصلت هذا بهذا (متّصل نمودم اين را باين).

٥- بمعناى « مع » مانند: نسبّح بحمدك‌ ( تسبيح مى‌كنيم با حمد تو).

٦- بمعناى من تبعيضيّه مانند: عينا يشرب بها عباد اللّه‌ ( چشمه‌اى كه بندگان خدا از آن مى‌آشامند).

٧- بمعناى عن مانند: سئل سائل بعذاب واقع‌ ( سؤال كرد سائلى از عذابى كه واقع ميشود).

سپس مصنّف گويد:

على براى استعانت و بمعناى « فى » و « عن » مى‌باشد.

شارح گويد:

على براى معانى ذيل مى‌آيد.

١- استعلاء، اعمّ از آنكه حسّى بوده مانند:

عليها و على الفلك تحملون‌ ( برچهارپايان و بركشتى سوار مى‌شويد).

يا معنوى باشد مانند: تكبّر زيد على عمرو (زيد برعمرو تكبّر نمود).

٢- بمعناى « فى » مانند: و اتّبعوا ما تتلوا الشّياطين على ملك سليمان‌ ( پيروى كنيد آنچه را كه شياطين در ملك سليمان تلاوت كردند).

٣- بمعناى عن مانند آنچه در قول قحيف بن عمر بن سليم آمده:

يعنى: زمانيكه قبيله و پسران قشير از من خشنود شدند به ذات خداوند قسم كه به تعجّب مى‌آورد مرا رضايت ايشان.

در اين بيت « علّى » بمعناى « عنّى » است.