المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٩٥ - عامل مفعول مطلق

معلوم، لازم، خبر براى « حذف ».

واو: عاطفه.

فى: حرف جارّ، عامل، مبنى.

سوا: مجرور به « فى » ، متعلّق به متّسع، مضاف.

ه: مضاف اليه.

لام: حرف جارّ.

دليل: مجرور به لام، متعلّق است به « حذف ».

متّسع: بصيغه اسم مفعول، از باب افتعال، خبر است براى مبتداء محذوف و تقدير كلام چنين است:

و الحذف متّسع فى سواه.

ترجمه:

و حذف عامل مفعول مطلق تأكيدى ممتنع است ولى در غير آن با بودن دليل و قرينه متّسع است.

شرح عربى:

( و ما لتوكيد فوحّد ابدا) لانّه بمنزلة، تكرير الفعل و الفعل لا يثنّى و لا يجمع (و ثنّ و اجمع غيره و افردا و حذف عامل) المصدر (المؤكّد امتنع).

قال فى شرح الكافية: لانّه يقصد به تقوية عاملة و تقرير معناه، و حذفه مناف لذلك. و نقضه ابنه بمجيئه فى نحو سقيا و رعيا. و ردّ بانّه ليس من التأكيد فى شيئ، و انّما المصدر فيه نائب مناب العامل دالّ على ما يدلّ عليه فهو عوض عنه و يدلّ على ذلك.

عدم جواز الجمع بينهما، و لا شيئ من المؤكّدات ان يمتنع الجمع بينه و بين المؤكّد.

( و فى) حذف عامل (سواه لدليل) عليه (متّسع) فيبقى على نصبه كقولك لمن قال اىّ سير سرت « سيرا سريعا» و لمن قدم من سفره: « قدوما مباركا».