المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١٤ - مورد در نيت گرفتن ضمير شأن

استبان: فعل ماضى.

انّ: بفتح همزه، از حروف مشبهه.

ه: اسم براى « انّ » و به ماء موصوله راجع مى‌باشد.

امتنع: خبر برا « ان » و جمله انّ با اسم و خبرش در تأويل مصدر تا فاعل باشد براى « استبان » و استبان با فاعلش صله و عائد است براى ماء موصوله.

ترجمه:

اگر از كلام عرب تركيبى وارد شد كه بتوهّم مى‌آورد ظاهرش ممتنع است در چنين موردى ضمير شأن را در حاليكه اسم « كان » قرار مى‌دهى در نيّت بگير.

المباحث النحويه شرح سيوطى ؛ ج‌٢ ؛ ص٥١٤

مضمر الشّأن اسما، للعامل، انوان وقع، لك من كلام العرب، موهم اى موقع فى الوهم اى فى الذّهن، ما استبان، لك، انّه امتنع، و هو ايلاء العامل معمول الخبر و هو غير ظرف و لا مجرور كقوله: بما كان ايّاهم عطيّة عوّدا.

فاسم « كان » ضمير الشّأن، مستتر فيها و « عطيّة » مبتداء، خبره « عوّدا » و « ايّاهم » مفعول « عوّدا » و الجملة خبر « كان ».

ترجمه و شرح:

مورد در نيّت گرفتن ضمير شأن‌

مصنّف گويد:

اگر تركيبى از تراكيب عرب وارد شد كه بتوهّم بياندازد ظاهرش امر ممتنعى مى‌باشد لازم است ضمير شأن در نيّت گرفته شود.

شارح گويد:

مقصود اينستكه اگر بجمله‌اى برخورديم مشتمل بر « كان » و معمولش‌