المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠١ - موارد وجوب حذف عامل مفعول مطلق

ترجمه و شرح:

موارد وجوب حذف عامل مفعول مطلق‌

مصنّف گويد:

حذف عامل واجب و حتمى است در چند مورد:

آنكه مصدر بدل از فعلش باشد مانند: ندلا كه بدل از « اندل » مى‌باشد.

شارح گويد:

حذف عامل مفعول مطلق يا سماعى است و يا قياسى.

امّا سماعى پس در مثل « حمدا » و « شكرا » است چه آنكه تقدير آن: حمدت حمدا و شكرت شكرا است.

و امّا قياسى:

حذف عام در چند مورد قياسا واجب است باين شرح:

الف: آنكه عامل فعل امر باشد مانند آنچه در قول اعشى آمده:

يعنى: در زمانيكه بزرگترين كارهاى مردم ايشانرا سرگرم كرده و مشغول سازد پس اى قبيله زريق مال مردم را بدزديد همچون دزديدن روباه‌ها مرغان و خروسان را.

شاهد در « ندلا » است كه عاملش چون فعل امر بوده حذف شده و تقدير كلام: اندل ندلا مى‌باشد.

ب: آنكه عامل مفعول مطلق فعل نهى باشد مانند:

قياما لا قعودا كه تقدير كلام قم قياما و لا تقعد قعودا مى‌باشد.

ج: آنكه مفعول مطلق در مقام دعا باشد مانند: سقيا و رعيا كه تقدير اسق سقيا وارع رعيا مى‌باشد.

د: آنكه مفعول مطلق بعد از استفهام توبيخى واقع شده باشد مانند: