المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٠ - قاعده نحوى

ترجمه:

فاعل را فعلى كه مضمر و مقدّر است رفع مى‌دهد همچون رفع زيد در جواب كسيكه پرسيده: من قرء.

شرح عربى:

( و يرفع الفاعل فعل اضمرا) تارة جوازا اذا اجيب به استفهام ظاهر (كمثل زيد فى جواب من قرأ) او مقدّر نحو « يسبّح له فيها بالغدوّ و الآصال رجال» ببناء يسبّح للمفعول، او اجيب به نفى كقولك لمن قال لم يقم احد « بلى زيد» و تارة وجوبا اذا فسّر بما بعده كقوله سبحانه‌ «وان احد من المشركين استجارك».

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

فاعل را فعل مضمر و مقدّر رفع مى‌دهد مانند « زيد » در جواب اين سؤال:

من قرء (چه كسى قرائت كرد).

شارح گويد:

مقصود اينست كه رفع فاعل بواسطه فعل مضمر و مقدّر گاهى جائز است و زمانى واجب مى‌باشد.

امّا مورد جواز:

در سه صورت رفع فاعل جائز است:

الف: موردى كه آنرا در جواب استفهام ظاهر بياوريم مانند « زيد » در جواب اين سؤال:

من قرء (چه كسى خواند).

كه در جوابش مى‌گوئيم:

: زيد يعنى « قرء زيد»، پس زيد فاعل است براى فعل مقدّر يعنى « قرء ».

ب: موردى كه آنرا در جواب استفهام مقدّر بياوريم مانند:

يسبّح له فيها بالغدوّ و الآصال رجال.