المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢١ - قاعده نحوى

تسبيح مى‌شود حقتعالى در آن خانه‌ها به صبحگاه و شبانگاه).

در قرائت آنانكه « يسبّح » را بصيغه مجهول خوانده‌اند كه طبق اينقرائت استفهامى مقدّر است چون گويا سائل پرسيده:

من يسبّحه بالغدوّ و الآصال.

در جواب گفته شده: رجال يعنى يسبّحه رجال.

ج: فاعل در جواب نفى آورده شود مانند آنكه در جواب كسيكه گفته:

لم يقم احد (كسى نايستاده است)

بگوئيد: بلى زيد يعنى بلى قام زيد.

و امّا مورد وجوب:

وجوب رفع فاعل بفعل مضمر و مقدّر در جائى است كه فعل مقدّر به مابعدش تفسير گردد همچون فرموده خداوند سبحان:

و ان احد من المشركين استجارك‌

( و اگر يكى از مشركين از تو پناه خواست).

شاهد در « احد » است كه رافع آن فعلى است واجب التّقدير زيرا آنرا « استجارك » تفسير مى‌كند و تقدير كلام و ان استجارك احد من المشركين مى‌باشد.

قوله: اذا اجيب به: ضمير در « به » به فاعل راجع است.

قوله: يسبّح له فيها الخ: آيه (٣٦) از سوره نور.

قوله: ببناء يسبّح للمفعول: چه آنكه در قرائت مشهور كلمه « يسبّح » بصيغه معلوم قرائت شده.

قوله: او اجيب به: ضمير در « به » به فاعل راجع است.

قوله: اذا فسّر بما بعده: ضمير نائب فاعلى در « فسّر » به فعل مقدّر راجع است و ضمير در « بعده » به فاعل عود مى‌كند.

قوله: و ان احد من المشركين‌ الخ: آيه (٦) از سوره توبه.