شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٧٣ - مطلب اول شناخت خدا از راه خدا

در دعاى عرفه،حضرت سيد الشهداء عليه السّلام پى‌بردن به حق را از راه آثار و اشياء، يكى از اسباب دورى از خداوند مى‌داند و عرض مى‌كند:

«الهى تردّدى فى الآثار يوجب بعد المزار»:(پروردگارا!تردّد و توجه من به آثار،مايه دورى زيارت و لقاء تو مى‌شود.)

«كيف يستدّل عليك بما هو فى وجوده مفتقر اليك ا يكون لغيرك من الظّهور ما ليس لك حتّى يكون هو المظهر لك؟متى غبب حتّى تحتاج الى دليل يدّل عليك؟و متى بعدت حتّى تكون الآثار هى الّتى توصل اليك؟عميت عين لا تراك عليها رقيبا و خسرت صفقه عبد لم تجعل له من حبّك نصيبا»:(چگونه بر وجود تو به چيزى كه در هستى به تو نيازمند است، دليل آورده شود؟آيا براى چيز ديگر ظهورى هست كه براى تو نباشد كه آن باعث ظهور تو گردد؟كجا و كى تو غايبى تا احتياج داشته باشى به دليلى كه بر تو دلالت كند؟چه وقت دورى تا نشانه‌ها(ما را)به تو برساند؟كورباد چشمى كه تو را بر خود نگهبان نبيند و زيان كرد معاملۀ بنده‌اى كه بهره‌اى از دوستيت بدو ندادى.)خلاصه در اين مرحله از معرفت،روشن است كه تنها وسيلۀ شناخت حق،خود حق است.

آفتاب آمد دليل آفتاب گر دليلت بايد از وى رو متاب

از وى ار سايه نشانى مى‌دهد شمس هردم نورِ جانى مى‌دهد [١]

زهى نادان كه او خورشيد تابان بنور شمع جويد در بيابان

چه آياتست روشن گشته از ذات نگردد ذات او روشن ز آيات [٢]

برهان علّيت(صديقين)

امام سجاد عليه السّلام در اين جمله اشاره دارد به برهان علّيت.چون نظام آفرينش نظام علّى و معلولى است و علّت العلل تمام اشياء خداوند است و فلاسفه از اين برهان به برهان صدّيقين تعبير مى‌كنند كه معتقدند از طريق ذات حق خداوند را بشناسيم [٣]

[١].مثنوى مولوى.

[٢].گلشن راز،شبسترى،ص ٧١.

[٣].استاد عزيز،آيت اللّه يحيى انصارى شيرازى در درس منظومۀ حكمت در سال ١٣٦١ ه‌.ش در بيان برهان صدّيقين مى‌فرمودند:مثل اينكه برادران يوسف با نگاه به او،وى را به وسيله خودش شناختند و به او گفتند:أ إنّك لأنت يوسف قال انا يوسف،آيا تو يوسف هستى؟گفت بله من يوسفم.