شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٣٤ - قهر بر پايه مهر،و غضب بر اساس رحمت

نظر داشته باشند و احتياجات او را تأمين كنند مخصوصا كه در امر تربيتشان كوشش كرده و آنها را به مراكز تعليم و تربيت بسپارند.همين لطف حكيمانه در بعضى موارد (مثلا موقعى كه فرزند به مدرسه نرفت)به صورت قهر و تنبيه جلوه مى‌كند.

به همين منوال رحمت بى‌پايان خداوندى كه سراسر جهان هستى و جريانات عالم،جلوۀ اين رحمت بى‌پايان است و نمودى است از الطاف او و نعمتهائى كه مى‌بخشد،همه براساس تفضل و بخشايش و احسان است.چنين خدائى اگر بنده را چند صباحى از درگاه خود براند چه بسيار همان راندن بدين جهت باشد كه بنده روى نياز به درگاه حق آورد تا او را قابليت ورود به حريم قدس حاصل شود.

اين به عهده بنده تقصيركار رانده شده است كه در حين رانده‌شدگى با در نظر گرفتن جود خداوندى و شناخت كرامت او هرچه بيشتر بر تضرع و ابتهال خود بيفزايد باشد كه كرم الهى به جوش آمده،او را دستگيرى نمايد.چه خوب گفته حافظ شيرازى:

ميان عاشق و معشوق فرق بسيار است

چو يار ناز نمايد شما نياز كنيد

هرآن كسى كه در اين حلقه نيست زنده به عشق

به او نمرده،به فتواى مَن نماز كنيد [١]

شايد اينكه در دعاى جوشن كبير آمده است:«يا من سبقت رحمته غضبه»:(اى آن كه رحمت او بر غضبش پيشى گرفته.)به همين معنا باشد كه سبقت و پيشى گرفتن رحمت بر غضب،سبق ذاتى [٢]دارد و رحمت او علت و پآِیه غضب او است.

بنابراين اگر بگوئيم:لطف و غضب خداوندى هر دو،دوست داشتنى است سخن به گزاف نگفته‌ايم كه به قول ملاى رومى:

[١].ديوان حافظ،غزل ٢٢٠.

[٢].در مرتبه ذات خداوند رحمت او بر صفت غضبش سبقت دارد.