شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٦٤ - احاطه علم و قدرت خداوند

رسيده است كه خداوند به همه چيز دانا و بر همه چيز توانا است و اين دو جمله در آيات و روايات بسيارى به چشم مى‌خورد. أَنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ [١]:«خداوند به هر چيز دانا است.»و إِنَّ اللّٰهَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ [٢]:«خداوند بر همه چيز توانا است.»

در اينجا از يك نكته نبايد غفلت كرد كه در بعضى موارد قرآن كريم در رابطه با فراگيرى علم خداوند و شمول قدرتش بر همه چيز،واژه احاطه را به كار برده.مثلا در سوره طلاق مى‌فرمايد:

وَ أَنَّ اللّٰهَ قَدْ أَحٰاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً [٣]:«به تحقيق كه خداوند با علمش به همه چيز احاطه دارد.»

در سوره بروج مى‌فرمايد:

بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ وَ اللّٰهُ مِنْ وَرٰائِهِمْ مُحِيطٌ [٤]:«بلكه كافران در(مقام) تكذيب هستند و خداوند از هر سو بر آنها احاطه دارد.»بزرگان گفته‌اند اين احاطه در اين آيه،احاطۀ قدرت است.و در سورۀ بنى اسرائيل مى‌فرمايد:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ [٥]:«ياد آور زمانى را كه به تو گفتيم پروردگارت به مردم احاطه دارد.»

به قول اهل تفسير اين احاطه،احاطۀ قدرت است كه معنى آن چنين مى‌شود:

«مردم در قبضه قدرت خداوند هستند.»البته بعضى احاطه علمى گفته‌اند.يعنى خداوند به انسانها و كارشان آگاهى دارد.

در نهج البلاغه مى‌خوانيم:

«قد علم السّرائر و خبر الضّمائر له الا حاطه بكلّ شىء و الغلبة بكلّ شىء و القوّة على كل شىء» [٦]:(خداوند بر سريره‌ها دانا و از ضمير افراد باخبر است و براى او است احاطه

[١].آل عمران(٣)٩٧/.

[٢].بقره(٢)٢٠/.

[٣].طلاق(٦٥)١٢/.

[٤].بروج(٨٥)١٩/ و ٢٠.

[٥].بنى اسرائيل(١٧)٦٠/.

[٦].نهج البلاغه فيض الاسلام،خطبۀ ٨٥.