شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٦ - ادب در لغت و اصطلاح

پس يك معناى ادب كار پسنديده‌اى است كه به وضع پسنديده‌اى انجام شود.

نظير درس گفتن و احسان نمودن.و اينكه در شرع وارد شده است بهتر است نماز را با آدابش انجام داد،اين ادب در نماز غير از انجام واجبات است،به عنوان نمونه،از ادب نماز است كه نمازگزار بهترين لباسش را بپوشد و عطر بزند و در مسجد نماز بگذارد.پس خود كار،نماز است،كه حسن و نيكو است،ولى آنچه ادب نماز است اين است كه با شيوۀ پسنديده و آداب انجام شود كه آن را«ادب كار»مى‌نامند.

حضرت على عليه السّلام:«الآداب حلل مجدّده» [١]:(روشهاى پسنديده زيورهائى است تازه و نو).

از اين كلام استفاده مى‌شود ادب شخصى و فردى،همان ملكاتى است كه در اثر آنها،حركات و سكنات فرد،خوب و به وضع پسنديده‌اى واقع مى‌شود؛آنجا است كه به آن شخص«مؤدّب»مى‌گويند.مولانا در مثنوى خود چنين مى‌گويد:

از خدا جوئيم توفيق ادب بى‌ادب محروم ماند از لطف رب

بى‌ادب تنها نه خود را داشت بد بلكه آتش در همه آفاق زد

مائده از آسمان در مى‌رسد بى‌شراء و بيع و بى‌گفت و شنيد

در ميان قوم موسى چند كس بى‌ادب، گفتند كو سير و عدس [٢]

منقطع شد خوان و نان از آسمان ماند رنج زرع و پيل و داسمان

باز عيسى چون شفاعت كرد،حق خوان فرستاد و غنيمت بر طبق

هركه بى‌باكى كند در راه دوست رهزن مردان شد و نامرد،اوست

از ادب پرنور گشتست اين فلك و از ادب معصوم و پاك آمد ملك[٣]

نتيجه سخن اينكه خداوند پس از آفرينش بندگان،به وسيله انبياء و فرستادگان خود،در مقام تاديب آنها بوده است و با آگاهى دادن و ارشاد و هشدارهاى به موقع آنان را تاديب نموده است و گاهى در اثر عصيان و نافرمانى

[١].نهج البلاغه فيض الاسلام،حكمت ٥.

[٢].اشاره به آيه ٦١ سوره بقره.

[٣].مثنوى،دفتر اول،صفحه چهارم،درخواست توفيق رعايت ادب.