شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٧٩ - تأثير گناه و روگردانى قلب از عبادت

آن است كه خداوند به حضرت موسى عليه السّلام و يوسف عليه السّلام در اثر پاكدامنى و درستى و نيكوكارى،عنايت فرمود.

نكته دوم:احكام اسلام و مصالح و مفاسد

بحث معروفى است بين علماى اسلام كه احكام اسلام تابع مصالح و مفاسد است و اهل تحقيق-چنانچه از آيات قرآن نيز استفاده مى‌شود-بر اين عقيده هستند كه هرچه را خداوند براى عمل دستور مى‌دهد(چه واجب چه مستحب)در آنها مصلحت‌هائى بوده كه بايد عايد فرد و جامعه شود.و هرچه را نهى فرموده(اعم از حرام و مكروه)مفاسدى داشته كه نبايد دامن‌گير فرد و جامعه شود ازاين‌رو از آنها نهى شده است.

با در نظر گرفتن آنچه در نكته اول بيان شد،مصالح و مفاسد نامبرده را بايد با مفهومى وسيع در نظر گرفت تا مصالح شامل زمينه‌هاى روحى مناسب كه در اثر اعمال نيك در روح انسان به وجود مى‌آيد،نيز باشد.

مثلا دستورهاى مالى اسلام از قبيل دستور زكات و صدقات در عين اينكه نظام صالح اقتصادى جامعه بستگى به انجام آنها دارد و اگر به آنها عمل شود در جامعه محروم و مستضعفى نمى‌ماند،(همانطور كه در روايات زكات به اين مطلب اشاره شده است)،به علاوه اين دستورات نفس را از رذيله بخل و دلبستگى به دنيا و مال دنيا پاك مى‌كند،چنانچه مى‌فرمايد: خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهٰا [١]:«از اموال آنها صدقه(زكات)بگير تا به وسيله آن،آنها را پاك‌سازى و پرورش دهى.»

در اين آيه به قسمتهائى از فلسفه زكات اشاره شده از جمله فلسفه‌هاى اخلاقى و روانى آنكه همان پاك شدن از بخل و دنياپرستى و امساك است از نظر فردى.و همچنين پاك كردن جامعه از آلودگيهائى كه در اثر فقر و تهى‌دستى دامن‌گير اجتماع

[١].توبه(٩)١٠٣/.