ترجمه شرح نهج البلاغه

(١)

ادامه برگزيده از سخنان آن حضرت

١ ص

(٢)

( 1096 ) 96 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

امير مؤمنان(ع) در گفتار خود كه فرموده است نحمده تا في الأبدان،

٣ ص

(٧)

بيان آن حضرت كه فرموده است و لا تنافسوا تا إلى فناء

٥ ص

(٨)

فرموده است أو ليس لكم في آثار الأولين تا لا يبقون

٦ ص

(٩)

( 1097 ) 97 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است الحمد لله تا حقوقه

١٠ ص

(١٤)

فرموده است «فلا تطمعوا في غير مقبل»

١٢ ص

(١٥)

فرموده است و لا تيأسوا من مدبر

١٢ ص

(١٦)

فرموده است ألا إن مثل آل محمد(ص) تا طلع نجم

١٣ ص

(١٧)

فرموده است فكأنكم تا پايان خطبه

١٣ ص

(١٨)

( 1098 ) 98 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در آن اشاره به رويدادهاى دشوار آينده مىفرمايد

فرموده است بأوليته وجب أن لا أول له

١٧ ص

(٢٣)

فرموده است لكأني أنظر إلى ضليل قد نعق بالشام

١٨ ص

(٢٤)

فرموده است عقدت رايات الفتن المعضلة

١٩ ص

(٢٥)

فرموده است و عن قليل تلتف القرون بالقرون تا آخر

١٩ ص

(٢٦)

( 1099 ) 99 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در همان زمينه ايراد فرمودهاند

فرموده است و رجفت بهم الأرض

٢٢ ص

(٣١)

فرموده است فأحسنهم حالا من وجد لقدميه موضعا و لنفسه متسعا

٢٢ ص

(٣٢)

نيز از اين خطبه است

فرموده است و سيبتلى أهلك بالموت الأحمر و الجوع الأغبر

٢٥ ص

(٣٧)

( 1100 ) 100 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و كل متوقع آت و كل آت قريب دان

٣٢ ص

(٤٣)

نيز از اين خطبه است

فرموده است و كفى بالمرء جهلا أن لا يعرف قدره

٣٣ ص

(٤٧)

فرموده است و إن من أبغض الرجال تا قصد السبيل

٣٣ ص

(٤٨)

فرموده است سائرا بغير دليل

٣٣ ص

(٤٩)

فرموده است إن دعى تا آخر

٣٣ ص

(٥٠)

نيز از اين خطبه است

فرموده است أيها الناس تا الإناء بما فيه

٣٥ ص

(٥٤)

( 1101 ) 101 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است قاتل بمن أطاعه من عصاه

٣٨ ص

(٥٩)

فرموده است و يبادر بهم الساعة ان تنزل بهم

٣٨ ص

(٦٠)

فرموده است إلا هالكا لا خير فيه

٣٩ ص

(٦١)

فرموده است فاستدارت رحاهم

٣٩ ص

(٦٢)

فرموده است و استوسقت في قيادها

٣٩ ص

(٦٣)

( 1102 ) 102 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است حتى بعث محمدا(ص) تا من بعد

٤٣ ص

(٦٨)

فرموده است فما احلولت لكم الدنيا في لذاتها تا من بعد

٤٤ ص

(٦٩)

فرموده است و صادفتموها تا غير موجود

٤٥ ص

(٧٠)

فرموده است و صادقتموها و الله تا آن جا كه فرموده است معدودا

٤٦ ص

(٧١)

فرموده است الا إن لكل دم ثائرا تا من هرب

٤٦ ص

(٧٢)

فرموده است فإن النازل بهذا المنزل

٤٨ ص

(٧٣)

فرموده است ينقل الردى على ظهره من موضع

٤٩ ص

(٧٤)

فرموده است لرأي يحدثه بعد رأى يريد أن يلصق ما لا يلتصق

٤٩ ص

(٧٥)

فرموده است من قبل أن تشغلوا بأنفسكم

٥١ ص

(٧٦)

( 1103 ) 103 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

1 - جعله أمنا لمن علقه

٥٤ ص

(٨٢)

2 - و سلما لمن دخله

٥٤ ص

(٨٣)

3 - و برهانا لمن تكلم به

٥٤ ص

(٨٤)

4 - شاهدا لمن خاصم به

٥٤ ص

(٨٥)

5 - نورا يستضاء به

٥٤ ص

(٨٦)

6 - و فهما لمن عقل

٥٤ ص

(٨٧)

7 - و لبا لمن تدبر

٥٥ ص

(٨٨)

8 - و آية لمن توسم

٥٥ ص

(٨٩)

9 - و تبصرة لمن عزم

٥٥ ص

(٩٠)

10 - و عبرة لمن اتعظ

٥٥ ص

(٩١)

11 - و نجاة لمن صدق

٥٥ ص

(٩٢)

12 - و ثقة لمن توكل

٥٥ ص

(٩٣)

13 - راحة لمن فوض

15 - أبلج المناهج

٥٦ ص

(٩٦)

16 - و أوضح الولائج

19 - مضيء المصابيح

٥٦ ص

(١٠٠)

20 - كريم المضمار

23 - متنافس السبقة

٥٧ ص

(١٠٤)

24 - شريف الفرسان

٥٧ ص

(١٠٥)

25 - التصديق منهاجه

٥٧ ص

(١٠٦)

بخشى از اين خطبه است كه در باره پيامبر اكرم(ص) فرموده است

فرموده است حتى أورى تا لحابس

٥٩ ص

(١١١)

فرموده است فهو أمينك المأمون

٦٠ ص

(١١٢)

فرموده است و أجزه مضاعفات الخير من فضلك

٦٠ ص

(١١٣)

فرموده است أللهم أعلى على بناء البانين بنائه

٦٠ ص

(١١٤)

بخشى ديگر از اين خطبه است كه به ياران خود مىفرمايد

فرموده است و أيم الله تا آخر

٦٤ ص

(١١٨)

( 1104 ) 104 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

( 1105 ) 105 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در آن از رويدادهاى سخت آينده خبر مىدهد

از اين خطبه است كه در باره پيامبر اكرم(ص) فرموده است

نيز از اين خطبه است

فرموده است طبيب دوار بطبه

فرموده است فهم فى ذلك

٧٥ ص

(١٣٧)

فرموده است قد انجابت السرائر لأهل البصائر

٧٦ ص

(١٣٨)

فرموده است و وضحت محجة الحق لخابطها

٧٦ ص

(١٣٩)

فرموده است و اسفرت الساعة عن وجهها

٧٦ ص

(١٤٠)

فرموده است و ظهرت العلامة لمتوسمها

٧٧ ص

(١٤١)

فرموده است ما لي أراكم أشباحا بلا أرواح

٧٧ ص

(١٤٢)

فرموده است و أرواحا بلا أشباح

٧٧ ص

(١٤٣)

فرموده است و نساكا بلاصلاح

٧٨ ص

(١٤٤)

فرموده است و تجارا بلا أرباح

٧٨ ص

(١٤٥)

فرموده است و أيقاظا نوما

٧٨ ص

(١٤٦)

فرموده است و شهودا غيبا

٧٨ ص

(١٤٧)

فرموده است و ناظرة عمياء

٧٨ ص

(١٤٨)

فرموده است و سامعة صماء

٧٩ ص

(١٤٩)

فرموده است و ناطقة بكماء

٧٩ ص

(١٥٠)

فرموده است راية ضلالة

٧٩ ص

(١٥١)

فرموده است قائدها خارج عن الملة

٨٠ ص

(١٥٢)

فرموده است فلا يبقى يومئذ منكم إلا ثفالة كثفالة القدر

٨٠ ص

(١٥٣)

فرموده است و لكل أجل كتاب و لكل غيبة إياب

٨١ ص

(١٥٤)

فرموده است و ليجمع شمله

٨٢ ص

(١٥٥)

فرموده است و لقد فلق لكم الأمر فلق الخزرة

٨٣ ص

(١٥٦)

فرموده است فعند ذلك

٨٣ ص

(١٥٧)

فرموده است و عظمت الطاغية

٨٣ ص

(١٥٨)

فرموده است و صال الدهر صيال السبع العقور

٨٤ ص

(١٥٩)

فرموده است و نواخى الناس على الفجور

٨٤ ص

(١٦٠)

فرموده است فإذا كان ذلك، كان الولد غيظا

٨٤ ص

(١٦١)

فرموده است و المطر قيظا

٨٥ ص

(١٦٢)

فرموده است و كان أهل ذلك الزمان تا أمواتا

٨٥ ص

(١٦٣)

( 1106 ) 106 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

1 - كل شيء خاضع له

٨٩ ص

(١٦٩)

2 - قيام كل شيء به

5 - و قوة كل ضعيف

٩١ ص

(١٧٣)

6 - مفزع كل ملهوف

٩٢ ص

(١٧٤)

7 - من تكلم سمع نطفه 8 - من سكت علم سره

٩٢ ص

(١٧٥)

9 - و من عاش فعليه رزقه 10 - و من مات فإليه منقلبه

٩٢ ص

(١٧٦)

11 - لم ترك العيون فتخبر عنك

٩٣ ص

(١٧٧)

12 - لم تخلق الخلق لوحشة

٩٤ ص

(١٧٨)

13 - و لا استعملتهم لمنفعة

٩٤ ص

(١٧٩)

14 - و لا يسبقك من طلبت

٩٥ ص

(١٨٠)

15 - و لا يفلتك من أخذت

٩٥ ص

(١٨١)

16 - و لا ينقص سلطانك من عصاك 17 - و لا يزيد فى ملكك من أطاعك

٩٥ ص

(١٨٢)

18 - و لا يرد امرك من سخط قضاءك

٩٥ ص

(١٨٣)

19 - و لا يستغنى عنك من تولى عن أمرك

٩٦ ص

(١٨٤)

20 - كل سر عندك علانية 21 - و كل غيب عندك شهادة

٩٦ ص

(١٨٥)

22 - أنت الأبد فلا أمد لك

٩٧ ص

(١٨٦)

23 - و أنت المنتهى فلا محيص عنك 24 - و أنت الموعد فلا منجا منك إلا إليك

٩٧ ص

(١٨٧)

25 - بيدك ناصية كل دابة

٩٨ ص

(١٨٨)

26 - و إليك مصير كل نسمة

٩٨ ص

(١٨٩)

بخشى از اين خطبه است

فرموده است و إنهم على مكانتهم منك تا آخر

١٠١ ص

(١٩٤)

امام(ع) در جمله«و قلة غفلتهم عن أمرك»

١٠٢ ص

(١٩٥)

بخش دوم اين خطبه است

2 - بحسن بلائك عند خلقك خلقت دارا

١٠٦ ص

(٢٠٠)

3 - فلا الداعى أجابوا تا بواعظ

١٠٧ ص

(٢٠١)

فرموده است من عشق شيئا أعشى بصره و أمرض قلبه

١٠٨ ص

(٢٠٢)

4 - فرموده است و هو يرى المأخوذين على الغرة،

١١٠ ص

(٢٠٣)

5 - فرموده است و المرء قد غلقت رهونه بها

١١١ ص

(٢٠٤)

6 - و أسلموه فيه الى عمله

١١٤ ص

(٢٠٥)

بخش سوم اين خطبه است

بخشى از اين خطبه است كه در توصيف پيامبر اكرم(ص) ايراد فرموده است

منظور امام(ع) از فأعرض عنها بقلبه

١٢٤ ص

(٢١٤)

پس از اين فرموده است ناصرنا و محبنا تا آخر

١٢٥ ص

(٢١٥)

( 1107 ) 107 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

امام(ع) در اين خطبه به برترين وسايلى كه انسان را به خداوند سبحان نزديك مىگرداند

١٢٧ ص

(٢٢٠)

1 - التصديق برسوله

١٢٨ ص

(٢٢١)

2 - الجهاد فى سبيله

6 - صوم شهر رمضان

١٣٧ ص

(٢٢٦)

7 - حج البيت و اعتماره

1 - مثراة في المال

١٣٩ ص

(٢٢٩)

2 - منساة فى الأجل

10 - صدقة العلانية

١٤٠ ص

(٢٣٢)

11 - صنائع المعروف

١٤٠ ص

(٢٣٣)

به ذكر امورى كه ايمان را در دل استوار و پايدار مىسازد، مىپردازد كه عبارت است از

١٤١ ص

(٢٣٤)

1 - الاندفاع في ذكر الله

١٤١ ص

(٢٣٥)

2 - الرغبة فيما وعد المتقين

١٤١ ص

(٢٣٦)

3 - الاقتداء بهدي النبي(ص)

١٤١ ص

(٢٣٧)

4 - اتباع سنته(ص)

6 - الاستشفاء بنوره

( 1108 ) 108 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

1 - واژه حلاوت(شيرينى) و خضرت(سبزى) را كه به حس ذايقه و باصره تعلق دارد، براى هر چه نفس از آن شكفته مىشود و لذت مىبرد، استعاره فرموده است،

١٥٠ ص

(٢٤٦)

2 - دنيا را چنين توصيف فرموده است كه در لابلاى شهوتها قرار گرفته و محفوف به آنهاست،

١٥٠ ص

(٢٤٧)

3 - امام(ع) واژههاى غراره و غواله را كه به معناى بسيار فريبكار و حيلهگر مىباشد براى توصيف دنيا استعاره فرموده است،

١٥١ ص

(٢٤٨)

4 - معناى گفتار امام(ع) از جمله لا تعدوا تا مقتدرا

١٥١ ص

(٢٤٩)

5 - امام(ع) از حزن و اندوهى كه در پى هر شادى و سرور است، به اشك تعبير فرموده،

١٥١ ص

(٢٥٠)

6 - دليل اين كه امام(ع) در جمله و لا يمسى منها في جناح أمن إلا أصبح على قوادم خوف در تشبيه دنيا به ذكر جناح اكتفا فرموده

١٥٢ ص

(٢٥١)

7 - در جمله لا خير في شيء من أزوادها إلا التقوى

١٥٣ ص

(٢٥٢)

8 - من أقل منها استكثر مما يؤمنه

١٥٣ ص

(٢٥٣)

9 - واژه عذب(گوارايى) و حلو(شيرينى) را براى لذات دنيا،

١٥٣ ص

(٢٥٤)

10 - واژههاى غذاء و سمام را براى لذات دنيا استعاره آورده است،

١٥٣ ص

(٢٥٥)

11 - امام(ع) پس از آن كه از بدگويى دنيا و بر شمردن زشتيهاى آن،

١٥٤ ص

(٢٥٦)

12 - فجاءوها كما فارقوها

١٥٥ ص

(٢٥٧)

( 1109 ) 109 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در باره فرشته مرگ ايراد فرموده است

( 1110 ) 110 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

1 - از آغاز خطبه تا انقطاع السير

١٦٤ ص

(٢٦٥)

ثالثا - أنها هانت على ربها

١٦٤ ص

(٢٦٦)

فرموده است و ما يمنع أحدكم أن يستقبل اخاه تا آخر

١٦٦ ص

(٢٦٧)

( 1111 ) 111 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

امام(ع) به دو اعتبار خطبه را با حمد و سپاس خداوند آغاز فرموده است

١٧٢ ص

(٢٧٢)

2 - اين كه امام(ع) خداوند را در برابر نعمت و بلا يكسان ستايش مىكند،

١٧٣ ص

(٢٧٣)

3 - امام(ع) گوشزد مىفرمايد كه براى تربيت و تهذيب نفس و رام كردن آن،

١٧٣ ص

(٢٧٤)

4 - امام(ع) تذكار مىدهد، كه درخواست آمرزش از خداوند براى هر گناه كوچك و بزرگ واجب است

١٧٣ ص

(٢٧٥)

5 - دليل اين كه امام(ع) ايمان كسى را كه ناديدهها را ديده و به آنچه وعده داده شده آگاه گرديده،

١٧٤ ص

(٢٧٦)

6 - اين كه ذكر شهادتين يا اقرار به وحدانيت خداوند و نبوت پيامبر(ص) گفتار و عمل را بالا مىبرد

١٧٤ ص

(٢٧٧)

7 - چون منظور آن حضرت از اين كه تقوا توشه و پناه است،

١٧٤ ص

(٢٧٨)

8 - در جمله دعا إليها أسمع داع

١٧٥ ص

(٢٧٩)

9 - وجود تقوا در دوستان خدا آثار و نشانههايى دارد

١٧٥ ص

(٢٨٠)

10 - امام(ع) نخست بطور اجمال، به ذكر عيبها و زشتيهاى دنيا پرداخته و مىفرمايد

١٧٥ ص

(٢٨١)

11 - امام(ع) با اظهار شگفتى و ذكر سبحان الله بر سبيل تعجب، شادى دنيا را فريبنده،

١٧٦ ص

(٢٨٢)

12 - منظور امام(ع) از اين كه فرموده است أنه ليس شيء من الشر إلا عقابه تا واژه سماعه

١٧٧ ص

(٢٨٣)

13 - امام(ع) هشدار مىدهد كه مردم رفتن به دنبال كسب روزى را بر اشتغال به اداى واجبات الهى ترجيح ندهند

١٨٠ ص

(٢٨٤)

14 - امام(ع) تذكر مىدهد كه لازم است بر ايام عمر محافظت، و آن را صرف كار آخرت كنند،

١٨١ ص

(٢٨٥)

15 - امام(ع) سخنان خود را به منظور استفاده از انوار تابان قرآن با ذكر آيهاى از آن پايان داده است

١٨١ ص

(٢٨٦)

( 1112 ) 112 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در طلب باران ايراد فرموده است

( 1113 ) 113 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

( 1114 ) 114 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است تكرمون بالله على عباده

١٩٥ ص

(٣٠٣)

( 1115 ) 115 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

( 1116 ) 116 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

( 1117 ) 117 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است من أخذ بها لحق

٢٠٥ ص

(٣١٥)

فرموده است ألا و إن اللسان تا آخر،

٢٠٦ ص

(٣١٦)

( 1118 ) 118 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است لكانت الوثقى،

٢١٠ ص

(٣٢١)

فرموده است و لكن بمن؟

٢١٠ ص

(٣٢٢)

فرموده است و أخذوا بأطراف الأرض،

٢١٢ ص

(٣٢٣)

فرموده است لا يبشرون بالاحياء و لا يعزون بالموتى(عن القتلى)

٢١٢ ص

(٣٢٤)

منظور از غبرة الخاشعين

٢١٣ ص

(٣٢٥)

( 1119 ) 119 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است هذا أمر ظاهره إيمان

٢١٦ ص

(٣٣٠)

فرموده است و لكنا إنما أصبحنا نقاتل إخواننا في الإسلام تا آخر،

٢١٧ ص

(٣٣١)

( 1120 ) 120 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است اين گفتار را هنگام نبرد براى ياران خود ايراد فرموده است

فرموده است إن الموت طالب حثيث تا إن أكرم الموت القتل،

٢٢٠ ص

(٣٣٦)

( 1121 ) 121 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است اين گفتار را در تشويق يارانش به جهاد ايراد فرموده است

فرموده است قد خليتم و الطريق،

٢٢٢ ص

(٣٤١)

( 1122 ) 122 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه در ترغيب ياران خود به جهاد ايراد فرموده است

8 - اين كه فرموده است لا تجعلوها تا منكم

٢٢٦ ص

(٣٤٦)

9 - فرموده است أجزء امرؤ قرنه

٢٢٧ ص

(٣٤٧)

10 - آسى أخاه بنفسه

٢٢٧ ص

(٣٤٨)

اين كه فرموده است رائح إلى الله كالظمآن يرد الماء

٢٢٨ ص

(٣٤٩)

( 1123 ) 123 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است اين گفتار را در باره حكميت ايراد فرموده است

فرموده است و أما قولكم تا لأول الغى

٢٣٣ ص

(٣٥٤)

فرموده است و لا تؤخذ بأكظامها فتعجل تا آخر،

٢٣٥ ص

(٣٥٥)

فرموده است إن أفضل الناس تا و زاده

٢٣٥ ص

(٣٥٦)

فرموده است و إن نقصه و كرثه

٢٣٦ ص

(٣٥٧)

فرموده است فأين يتاه بكم؟

٢٣٦ ص

(٣٥٨)

فرموده است ما أنتم بوثيقة مقصود بعروة وثيقة

٢٣٦ ص

(٣٥٩)

فرموده است يوما أناديكم

٢٣٦ ص

(٣٦٠)

فرموده است فلا أحرار صدق عند النداء،

٢٣٧ ص

(٣٦١)

( 1124 ) 124 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

أ تأمرونى أطلب النصر بالجور،

٢٣٩ ص

(٣٦٦)

فرموده است يرفع صاحبه في الدنيا،

٢٤٠ ص

(٣٦٧)

( 1125 ) 125 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است اين گفتار نيز در باره خوارج است

فرموده است فإن أبيتم تا و ضللت

٢٤٤ ص

(٣٧٢)

فرموده است فلم تضللون عامة امة محمد(ص) بضلالي،

٢٤٥ ص

(٣٧٣)

فرموده است و قد علمتم تا بين أهله

٢٤٥ ص

(٣٧٤)

فرموده است و لو كان تحت عما متي هذه

٢٤٧ ص

(٣٧٥)

فرموده است و إنما حكم الحكمان

٢٤٧ ص

(٣٧٦)

فرموده است فلم آت - لا أبا لكم - بجرا تا آخر

٢٤٧ ص

(٣٧٧)

( 1126 ) 126 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است از حوادث سختى كه در بصره روى خواهد داد خبر مىدهد

فرموده است أنا كاب الدنيا لوجهها

٢٥٢ ص

(٣٨٢)

( 1127 ) 127 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است به احوال تركان مغول اشاره فرموده است

( 1128 ) 128 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است در باره پيمانهها و ترازوهاست

امام(ع) با بيان فرب دائب مضيع و كادح خاسر هشدار داده است،

٢٥٩ ص

(٣٩١)

فرموده است و قد أصبحتم تا إقبالا

٢٦٠ ص

(٣٩٢)

فرموده است اضرب بطرفك تا وقرا

٢٦٠ ص

(٣٩٣)

فرموده است أين خياركم تا مذاهبهم

٢٦١ ص

(٣٩٤)

فرموده است أ ليس تا المنغصة

٢٦١ ص

(٣٩٥)

فرموده است و هل خلقتم تا عن ذكرهم

٢٦٢ ص

(٣٩٦)

فرموده است لا تلتقي بذمهم الشفتان،

٢٦٢ ص

(٣٩٧)

فرموده است أ فبهذا

٢٦٢ ص

(٣٩٨)

( 1129 ) 129 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است به ابا ذر رحمة الله هنگامى كه به ربذه تبعيد شد، چنين فرمود

فرموده است إنك غضبت لله،

٢٦٦ ص

(٤٠٢)

فرموده است إن القوم خافوك على دنياهم

٢٦٦ ص

(٤٠٣)

فرموده است فاترك تا منعوك

٢٦٧ ص

(٤٠٤)

فرموده است ستعلم من الرابح غدا و الأكثر حسدا

٢٦٧ ص

(٤٠٥)

فرموده است و لو ان السماوات تا مخرجا

٢٦٧ ص

(٤٠٦)

( 1130 ) 130 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و قد علمتم تا آخر

٢٧٢ ص

(٤١١)

( 1131 ) 131 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است شهادة يوافق فيها تا آخر

٢٧٥ ص

(٤١٦)

نيز بخشى از اين خطبه است

فرموده است فلا يغرنك تا و أمن العواقب

٢٧٧ ص

(٤٢١)

فرموده است طول أمل

٢٧٧ ص

(٤٢٢)

فرموده است أ ما رأيتم؟

٢٧٨ ص

(٤٢٣)

فرموده است فمن اشعر التقوى قلبه

٢٧٨ ص

(٤٢٤)

( 1132 ) 132 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و قذفت إليه السموات و الأرضون مقاليدها

٢٨٠ ص

(٤٣٠)

فرموده است و آتت، تا آخر

نيز از اين خطبه است

فرموده است أرسله تا الألسن

٢٨٤ ص

(٤٣٩)

فرموده است فقفى به الرسل

٢٨٤ ص

(٤٤٠)

نيز از اين خطبه است

1 - اين كه دنيا غايت نظر كوردلان و منتهاى هدف آنان است،

٢٨٦ ص

(٤٤٥)

2 - و البصير ينفذها بصره،

٢٨٦ ص

(٤٤٦)

3 - فالبصير منها شاخص،

٢٨٦ ص

(٤٤٧)

4 - و البصير منها متزود

٢٨٧ ص

(٤٤٨)

نيز از اين خطبه است

فرموده است و إنما ذلك

٢٩٠ ص

(٤٥٣)

امام(ع) پس از آن به شرح زير به ذكر اوصاف اين حكمت مىپردازد

٢٩٠ ص

(٤٥٤)

1 - أنها حياة للقلب الميت،

٢٩٠ ص

(٤٥٥)

2 - امام(ع) واژه بصر را براى حكمت استعاره كرده

٢٩١ ص

(٤٥٦)

3 - اين كه فرموده است همه توانگرى و بىنيازى و سلامت در اين حكمت است،

٢٩٢ ص

(٤٥٧)

فرموده است كتاب الله

٢٩٢ ص

(٤٥٨)

فرموده است قد اصطلحتم تا آخر

٢٩٣ ص

(٤٥٩)

فرموده است و نبت المرعى على دمنكم

٢٩٤ ص

(٤٦٠)

فرموده است تصافيتم على حب الآمال،

٢٩٤ ص

(٤٦١)

فرموده است و تعاديتم فى كسب الأموال

٢٩٤ ص

(٤٦٢)

فرموده است لقد استهام بكم الخبيث

٢٩٤ ص

(٤٦٣)

( 1133 ) 133 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است در هنگامى كه عمر بن خطاب در باره رفتن خود به جنگ با روميان با آن حضرت مشورت كرد، امام(ع) چنين فرمود

فرموده است و قد توكل الله تا لا يموت

٢٩٧ ص

(٤٦٨)

فرموده است و الذي نصرهم تا پايان مقدمه،

٢٩٨ ص

(٤٦٩)

فرموده است إنك متى تسر تا آخر خطبه

٢٩٨ ص

(٤٧٠)

( 1134 ) 134 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است ابلغ جهدك

٣٠١ ص

(٤٧٥)

( 1135 ) 135 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و ليس أمري و أمركم واحدا

٣٠٣ ص

(٤٨٠)

( 1136 ) 136 - از سخنان امام عليه السلام است در باره چگونگى هدف طلحه و زبير ايراد فرموده است

چون عبارت و الله تا آن جا كه فرموده است و لا لبس على

٣٠٥ ص

(٤٨٦)

و إنها للفئة الباغية فيها الحما و الحمة،

٣٠٦ ص

(٤٨٧)

فرموده است و إن الأمر لواضح تا شغبه

فرموده است فأقبلتم تا فجذبتموها

٣٠٨ ص

(٤٩٣)

فرموده است أللهم تا على

فرموده است و لقد استثبتهما تا الوقاع

٣٠٩ ص

(٤٩٦)

فرموده است فغمط تا آخر

٣٠٩ ص

(٤٩٧)

( 1137 ) 137 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است در آن به رويدادهاى مهم آينده اشاره مىفرمايد

فرموده است يعطف الهوى على الهدى

٣١١ ص

(٥٠٢)

بخشى از اين خطبه است

فرموده است حتى تقوم الحرب بكم على ساق تا عاقبتها

٣١٣ ص

(٥٠٧)

جمله مملوة أخلافها

٣١٤ ص

(٥٠٨)

فرموده است حلوا رضاعها،

٣١٤ ص

(٥٠٩)

فرموده است ألا و في غد،

٣١٤ ص

(٥١٠)

فرموده است و سيأتى غد بما لا تعرفون

٣١٤ ص

(٥١١)

فرموده است يأخذ الوالى من غيرها عمالها

٣١٥ ص

(٥١٢)

فرموده است و تخرج الأرض أفاليذ كبدها

٣١٥ ص

(٥١٣)

فرموده است و تلقى إليه سلما مقاليدها

٣١٦ ص

(٥١٤)

بخشى از اين خطبه است

( 1138 ) 138 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است در هنگام شورا ايراد فرموده است

فرموده است لن يسرع أحد تا و عائدة كرم

٣٢٢ ص

(٥٢٢)

فرموده است حتى يكون بعضكم تا الجهالة

٣٢٣ ص

(٥٢٣)

( 1139 ) 139 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه در نهى از غيبت بيان فرموده است

فرموده است فكيف بالغائب

٣٢٦ ص

(٥٢٧)

( 1140 ) 140 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و باطل ذلك يبور و الله سميع و شهيد

٣٣٢ ص

(٥٣٢)

فرموده است أما إنه ليس بين الباطل و الحق إلا أربع أصابع،

٣٣٢ ص

(٥٣٣)

( 1141 ) 141 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است ما أجود يده

٣٣٥ ص

(٥٣٧)

سپس امام(ع) در اين گفتار خود كه فإن فوزا بهذه الخصال تا آخر خطبه

٣٣٦ ص

(٥٣٨)

( 1142 ) 142 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه در طلب باران ايراد فرموده است

فرموده است أللهم تا آخر

٣٤٣ ص

(٥٤٣)

فرموده است و لا تخاطبنا بذنوبنا،

٣٤٤ ص

(٥٤٤)

( 1143 ) 143 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است بعث رسله تا سبيل الحق

٣٤٦ ص

(٥٥٠)

فرموده است ألا إن الله تا بواء

٣٤٦ ص

(٥٥١)

فرموده است بنا يستعطى الهدى و يستجلى العمى

٣٤٨ ص

(٥٥٢)

فرموده است إن الأئمة من قريش تا آخر

٣٤٨ ص

(٥٥٣)

منظور از جمله لا تصلح على سواهم

٣٤٩ ص

(٥٥٤)

بخشى از اين خطبه است

فرموده است كأني أنظر إلى فاسقهم

٣٥٠ ص

(٥٥٩)

( 1144 ) 144 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است لا تنالون نعمة إلا بفراق اخرى

( 1145 ) 145 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است إن هذا الأمر تا بالاجتماع

٣٦١ ص

(٥٧٣)

فرموده است و ناصر جنده

٣٦١ ص

(٥٧٤)

فرموده است لم يجتمع بحذافيره أبدا

٣٦٢ ص

(٥٧٥)

فرموده است فكن قطبا

٣٦٢ ص

(٥٧٦)

فرموده است فإنك إن شخصت تا فيك

٣٦٣ ص

(٥٧٧)

فرموده است فاما ما ذكرت من مسير القوم تا آخر

٣٦٣ ص

(٥٧٨)

فرموده است و اما ما ذكرت من عددهم تا آخر

٣٦٤ ص

(٥٧٩)

( 1146 ) 146 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

1 -(ليعلم العباد ربهم إذ جهلوه)

٣٦٩ ص

(٥٨٤)

2 -(و ليقروا به إذ جحدوه، و ليثبتوه بعد إذ أنكروه)

٣٦٩ ص

(٥٨٥)

فرموده است سيأتى تا المنكر

٣٦٩ ص

(٥٨٦)

فرموده است و ليس عند أهل تا حفظته

٣٧٠ ص

(٥٨٧)

فرموده است فالكتاب تا و إن اجتمعتا

٣٧٠ ص

(٥٨٨)

فرموده است فاجتمع القوم على الفرقة

٣٧١ ص

(٥٨٩)

فرموده است كأنهم أئمة الكتاب

٣٧١ ص

(٥٩٠)

فرموده است و من قبل ما مثلوا بالصالحين

٣٧٢ ص

(٥٩١)

فرموده است و إنما هلك تا آجالهم

٣٧٢ ص

(٥٩٢)

فرموده است حتى نزل بهم الموعود تا خائف

٣٧٣ ص

(٥٩٣)

فرموده است و إنه لا ينبغي لمن عرف تا و موت الجهل

٣٧٤ ص

(٥٩٤)

فرموده است هم الذين يخبركم حكمهم عن علمهم تا باطنهم

٣٧٦ ص

(٥٩٥)

فرموده است لا يخالفون الدين تا فيه

٣٧٦ ص

(٥٩٦)

فرموده است فهو بينهم شاهد صادق تا آخر

٣٧٧ ص

(٥٩٧)

( 1147 ) 147 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه در باره مردم بصره بيان فرموده است

فرموده است لا يمتان تا بسبب

٣٧٩ ص

(٦٠٢)

فرموده است كل واحد منهما حامل ضب لصاحبه

٣٧٩ ص

(٦٠٣)

فرموده است قد قامت الفئة الباغية

٣٨٠ ص

(٦٠٤)

فرموده است فأين المحتسبون و قد سنت لهم السنن

٣٨١ ص

(٦٠٥)

فرموده است و قدم لهم الخبر

٣٨١ ص

(٦٠٦)

فرموده است و لكل ضلة علة

٣٨١ ص

(٦٠٧)

فرموده است و الله لا أكون تا آخر

٣٨١ ص

(٦٠٨)

( 1148 ) 148 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه پيش از وفاتش ايراد فرموده است

فرموده است و الهرب منه موافاته

٣٨٤ ص

(٦١٣)

فرموده است كم أطردت الأيام

٣٨٤ ص

(٦١٤)

فرموده است و خلاكم ذم

٣٨٦ ص

(٦١٥)

فرموده است ما لم تشردوا

٣٨٧ ص

(٦١٦)

فرموده است فإنا كنا فى أفياء أغصان تا مخطها

٣٨٨ ص

(٦١٧)

فرموده است فإنما كنت جارا جاوركم بدني أياما

٣٨٩ ص

(٦١٨)

فرموده است و ستعقبون

٣٨٩ ص

(٦١٩)

فرموده است فإنه أوعظ للمعتبرين من المنطق البليغ

٣٩٠ ص

(٦٢٠)

فرموده است غدا ترون أيامى تا آخر

٣٩٠ ص

(٦٢١)

149 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در باره فتنهها و حوادث سخت آينده ايراد فرموده است

فرموده است و أخذوا يمينا و شمالا تا الرشد

٣٩٢ ص

(٦٢٧)

فرموده است فلا تستعجلوا ما هو كائن مرصد

٣٩٣ ص

(٦٢٨)

فرموده است فكم من مستعجل تا لم يدركه

٣٩٣ ص

(٦٢٩)

فرموده است ألا و إن من أدركها منا تا نظره

٣٩٣ ص

(٦٣٠)

فرموده است ثم ليشحذن فيها قوم تا آخر

فرموده است و طال الأمد بهم ليستكملوا الخزى تا حتى إذا

٣٩٧ ص

(٦٣٦)

فرموده است حتى إذا اخلولق الأجل

٣٩٧ ص

(٦٣٧)

فرموده است و استراح قوم إلى الفتن

٣٩٧ ص

(٦٣٨)

فرموده است لم يمنوا

٣٩٨ ص

(٦٣٩)

فرموده است حتى إذا قبض الله رسوله تا رجع

٣٩٩ ص

(٦٤٠)

فرموده است رجع قوم على الأعقاب تا آخر

٤٠٠ ص

(٦٤١)

فرموده است و نقلوا البناء عن رص أساسه فبنوه في غير موضعه

٤٠٢ ص

(٦٤٢)

فرموده است قد ماروا في الحيرة

٤٠٢ ص

(٦٤٣)

فرموده است من منقطع إلى الدنيا تا آخر

٤٠٣ ص

(٦٤٤)

( 1150 ) 150 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است أضاءت به البلاد بعد الضلالة

٤٠٧ ص

(٦٥٠)

فرموده است و عن قليل تا عند اللقاء

٤١١ ص

(٦٥١)

فرموده است ثم يأتي بعد ذلك طالع الفتنه الرجوف

٤١٢ ص

(٦٥٢)

فرموده است يضيع فى غبارها الوحدان و يهلك فى طريقها الركبان ص

٤١٣ ص

(٦٥٣)

بخشى از اين خطبه است

فرموده است بين قتيل تا مستجير

٤١٦ ص

(٦٥٨)

فرموده است يختلون تا و بغرور الإيمان

٤١٦ ص

(٦٥٩)

فرموده است و أقدموا على الله مظلومين

٤١٧ ص

(٦٦٠)

( 1151 ) 151 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

سوم اين كه خداوند متعال هيچ گونه شبيه و مانند ندارد، امام(ع) در آن جا كه فرموده و باشتباههم على أنه لا شبيه له به

٤٢٤ ص

(٦٦٦)

چهارم اين كه أن المشاعر لا تستلمه

٤٢٤ ص

(٦٦٧)

فرموده است لافتراق الصانع و المصنوع تا و المربوب

٤٢٤ ص

(٦٦٨)

سيزدهم فرموده است بان من الأشياء بالقهر لها و القدرة عليها تا إليه

٤٢٧ ص

(٦٦٩)

فرموده است و من عده فقد أبطل أزله

٤٢٧ ص

(٦٧٠)

هفدهم اين كه فرموده است عالم إذ لا معلوم تا مقدور

فرموده است و اعتدل مائل

٤٣٠ ص

(٦٧٦)

فرموده است و انتظرنا الغير انتظار المجدب المطر

٤٣٠ ص

(٦٧٧)

فرموده است لا يدخل الجنة إلا من عرفهم و عرفوه

٤٣١ ص

(٦٧٨)

( 1152 ) 152 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است اعقل ذلك،

٤٤٩ ص

(٦٩١)

فرموده است إن البهائم همها بطونها

٤٥٠ ص

(٦٩٢)

فرموده است إن السباع همها العدوان على غيرها

٤٥٠ ص

(٦٩٣)

فرموده است و إن النساء همهن زينة الحياة الدنيا و الفساد فيها

٤٥٠ ص

(٦٩٤)

( 1153 ) 153 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است قد خاضوا بحار الفتن

٤٥٣ ص

(٧٠٠)

فرموده است لا تؤتى البيوت إلا من أبوابها

1 - فيهم كرائم الإيمان

٤٥٦ ص

(٧٠٥)

2 - هم كنوز الرحمان

٤٥٧ ص

(٧٠٦)

فرموده است فإنه منها قدم و إليها ينقلب

٤٥٧ ص

(٧٠٧)

فرموده است و اعلم أن لكل ظاهر باطنا تا و يبغض بدنه

٤٥٨ ص

(٧٠٨)

فرموده است و اعلم أن لكل عمل نباتا

٤٦١ ص

(٧٠٩)

( 1154 ) 154 - از خطبههاى آن حضرت است كه در آن از شگفتيهاى آفرينش خفاش ياد مىفرمايد

5 - ديگر ذكر حق در جمله هو الله الملك الحق است،

٤٦٦ ص

(٧١٤)

8 - فرموده است خلق الخلق تا معين،

٤٦٧ ص

(٧١٥)

فرموده است و تصل بعلانية برهان الشمس إلى معارفها

٤٦٨ ص

(٧١٦)

( 1155 ) 155 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در آن مردم بصره را مخاطب ساخته و از پيشامدهاى سخت آينده آنان را آگاه مىكند

فرموده است عند ذلك

٤٧١ ص

(٧٢٢)

فرموده است و لو دعيت تا آخر

٤٧٣ ص

(٧٢٣)

فرموده است و لها بعد حرمتها الاولى

٤٧٤ ص

(٧٢٤)

فرموده است و الحساب على الله

٤٧٤ ص

(٧٢٥)

بخشى از اين خطبه است

فرموده است و بالموت تختم الدنيا

٤٧٦ ص

(٧٣٠)

فرموده است و بالدنيا تحرز الآخرة

٤٧٦ ص

(٧٣١)

فرموده است بالقيامة تزلف الجنة للمتقين و تبرز الجحيم للغاوين

٤٧٦ ص

(٧٣٢)

فرموده است و إن الخلق لا مقصر لهم عن القيامة تا آخر

٤٧٧ ص

(٧٣٣)

بخشى ديگر از اين خطبه است

فرموده است و إن الأمر بالمعروف و النهى عن المنكر تا من رزق

٤٨٠ ص

(٧٣٧)

( 1156 ) 156 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است متظاهرة أعلامه

٤٨٨ ص

(٧٤٢)

فرموده است و إنما أنتم كركب تا آخر

٤٩٢ ص

(٧٤٣)

( 1157 ) 157 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

( 1158 ) 158 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

( 1159 ) 159 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است يقضى بعلم

٥٠٦ ص

(٧٦٠)

فرموده است و يعفو بحلم

فرموده است يدعي بزعمه أنه يرجو الله

٥١٤ ص

(٧٦٦)

فرموده است كذب و العظيم

٥١٤ ص

(٧٦٧)

فرموده است ما باله تا عرف رجاءه في عمله

٥١٤ ص

(٧٦٨)

فرموده است يرجو الله في الكبير تا يعطى الرب

٥١٥ ص

(٧٦٩)

فرموده است فيعطى العبد ما لا يعطى الرب

٥١٦ ص

(٧٧٠)

فرموده است فما بال الله تا لعباده

٥١٦ ص

(٧٧١)

فرموده است أ تخاف تا موضعا

٥١٦ ص

(٧٧٢)

فرموده است و كذلك إن هو خاف تا يعطى ربه

٥١٧ ص

(٧٧٣)

فرموده است فجعل تا وعدا

٥١٧ ص

(٧٧٤)

فرموده است و كذلك من عظمت الدنيا تا آخر

٥١٧ ص

(٧٧٥)

اين كه فرموده است و الله ما سأله إلا خبزا ( 33112 - 32923 )

٥١٩ ص

(٧٧٦)

فرموده است و علم أن الله أبغض شيئا تا فصغر

٥٢١ ص

(٧٧٧)

فرموده است و لقد كان(ص) يأكل على الأرض و يجلس جلسة العبيد

٥٢٢ ص

(٧٧٨)

فرموده است فأعرض عن الدنيا بقلبه تا و أن يذكر عنده

٥٢٢ ص

(٧٧٩)

فرموده است فلينظر ناظر تا أقرب الناس إليه

٥٢٣ ص

(٧٨٠)

فرموده است فإن الله جعل محمدا(ص) تا داعى ربه

٥٢٤ ص

(٧٨١)

فرموده است فعند الصباح يحمد القوم السرى

٥٢٥ ص

(٧٨٢)

( 1160 ) 160 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

شرح ( 33583 - 33414 )

( 1161 ) 161 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و لك بعد تا استعملت

٥٣٦ ص

(٧٩٢)

فرموده است أما الاستبداد

٥٣٧ ص

(٧٩٣)

فرموده است و الحكم الله و المعود إليه

٥٣٧ ص

(٧٩٤)

فرموده است فلقد أضحكني ألدهر بعد إبكائه

٥٣٩ ص

(٧٩٥)

فرموده است حاول القوم تا ينبوعه

٥٤٠ ص

(٧٩٦)

فرموده است فإن ترتفع تا آخر

٥٤٠ ص

(٧٩٧)

( 1162 ) 162 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

1 - فرموده است خالق العباد تا النجاد

٥٤٣ ص

(٨٠٣)

فرموده است هو الأول لم يزل و الباقي بلا أجل

٥٤٤ ص

(٨٠٤)

فرموده است و تعقبه الشمس

٥٤٦ ص

(٨٠٥)

فرموده است من إقبال ليل

٥٤٦ ص

(٨٠٦)

فرموده است بل خلق ما خلق فأقام حده

٥٤٦ ص

(٨٠٧)

بخشى از اين خطبه است

( 1163 ) 163 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است ما كان بالمدينة فلا أجل فيه تا آخر

٥٥٤ ص

(٨١٦)

( 1164 ) 164 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است، در آن شگفتيهاى آفرينش طاوس را بيان مىفرمايد

فرموده است و لو كان كزعم من يزعم تا المنجس

٥٦٣ ص

(٨٢٢)

سپس فرموده است فإن شبهته بما تا كل ربيع

٥٦٥ ص

(٨٢٣)

بخشى از اين خطبه است كه در اوصاف بهشت است

فرموده است فلو رميت ببصر قلبك

٥٦٩ ص

(٨٢٨)

فرموده است ثم قوم لم تزل الكرامة تا الأسفار

٥٧١ ص

(٨٢٩)

فرموده است فلو شغلت قلبك

٥٧١ ص

(٨٣٠)

( 1165 ) 165 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

بخشى از اين خطبه است

فرموده است فمنهم آخذ بغصن

٥٧٥ ص

(٨٤٠)

فرموده است على أن الله سيجمعهم

٥٧٥ ص

(٨٤١)

پس از اين فرموده است يذعذعهم الله في بطون أوديته، ثم يسلكهم ينابيع فى الأرض

٥٧٦ ص

(٨٤٢)

( 1166 ) 166 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است لا يحل أذى المسلم الا بما يجب

٥٨١ ص

(٨٤٧)

( 1167 ) 167 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است إني لست أجهل ما تعلمون

٥٨٥ ص

(٨٥٢)

فرموده است فاهدءو عنى و انظروا ما ذا يأتيكم به من أمري

٥٨٧ ص

(٨٥٣)

اما اين كه فرموده است و سأمسك الأمر ما استمسك تا آخر

٥٨٨ ص

(٨٥٤)

( 1168 ) 168 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه هنگام رفتن اصحاب جمل به بصره ايراد فرموده است

فرموده است إن الله بعث تا هالك

٥٩١ ص

(٨٥٩)

فرموده است لا يهلك عنه إلا هالك

٥٩١ ص

(٨٦٠)

فرموده است و إن المبتدعات المشبهات إلا ما حفظ الله

٥٩١ ص

(٨٦١)

فرموده است إلا ما حفظ الله

٥٩٢ ص

(٨٦٢)

فرموده است إن هؤلاء قد تمالاؤا

٥٩٤ ص

(٨٦٣)

فرموده است إنما طلبوا تا عليه

٥٩٤ ص

(٨٦٤)

فرموده است فأرادوا رد الأمور على أدبارها

٥٩٤ ص

(٨٦٥)

( 1169 ) 169 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه خطاب به يكى از اعراب بصره فرموده است

شرح ( 36087 - 35960 )

٥٩٧ ص

(٨٦٨)

( 1170 ) 170 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه در هنگامى كه تصميم گرفت با سپاه شام در صفين روبرو شود ايراد فرموده است

( 1171 ) 171 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

بخشى از اين خطبه است

فرموده است و أنا أخص و أقرب

٦٠٥ ص

(٨٨٠)

فرموده است ثم قالوا تا آخر

٦٠٥ ص

(٨٨١)

بخشى از اين خطبه است كه در باره اصحاب جمل است

فرموده است دع تا آخر

٦٢٠ ص

(٨٨٦)

( 1172 ) 172 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و قد فتح باب الحرب تا غيرا

٦٢٦ ص

(٨٩٠)

فرموده است و لا يحمل هذا العلم إلا أهل البصر

٦٢٦ ص

(٨٩١)

( 1173 ) 173 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است، كه در باره طلحة بن عبيد الله ايراد فرموده است

فرموده است و قد كنت تا النصر

٦٣١ ص

(٨٩٦)

فرموده است و الله ما استعجل تا و يقع الشك

٦٣١ ص

(٨٩٧)

فرموده است و و الله ما صنع في أمر عثمان تا آخر

٦٣٢ ص

(٨٩٨)

( 1174 ) 174 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و إنما هي كالمعلوفة

٦٣٦ ص

(٩٠٣)

فرموده است و لكن أخاف أن تكفروا في برسول الله(ص)

٦٣٧ ص

(٩٠٤)

( 1175 ) 175 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و لا تسئلوا به خلقه

٦٥١ ص

(٩٠٩)

فرموده است إنه(فإنه خ) ما توجه العباد إلى الله بمثله

٦٥١ ص

(٩١٠)

فرموده است فإنه لا ينادي مناد يوم القيامة تا آخر

٦٥٢ ص

(٩١١)

فرموده است و اخرجوا إلى الله تا وظائفه

٦٥٤ ص

(٩١٢)

فرموده است و إني متكلم بعدة الله و حجته

٦٥٥ ص

(٩١٣)

فرموده است فإن اللسان جموح بصاحبه

٦٥٧ ص

(٩١٤)

فرموده است لأن المؤمن تا و ما ذا عليه

٦٥٨ ص

(٩١٥)

فرموده است فمن استطاع تا فليفعل

٦٥٩ ص

(٩١٦)

فرموده است و اعلموا تا حرم عليكم

٦٥٩ ص

(٩١٧)

فرموده است و لكن الحلال ما أحل الله و الحرام ما حرم الله

٦٦٠ ص

(٩١٨)

فرموده است و قد جربتم الامور و ضرستموها تا الأمر الواضح

٦٦٠ ص

(٩١٩)

فرموده است من لم ينفعه تا من أمامه

٦٦١ ص

(٩٢٠)

فرموده است من أمامه

٦٦٢ ص

(٩٢١)

فرموده است حتى يعرف ما أنكر و ينكر ما عرف

٦٦٢ ص

(٩٢٢)

فرموده است إن الله سبحانه لم يعظ أحدا بمثل هذا القران

٦٦٢ ص

(٩٢٣)

فرموده است مع أنه قد ذهب المتذكرون

٦٦٤ ص

(٩٢٤)

فرموده است و كان من نفسه في شغل تا آخر

٦٦٨ ص

(٩٢٥)

( 1176 ) 176 - از سخنان آن حضرت عليه السلام در باره حكمين است

فرموده است و قد سبق استثناؤنا

٦٧٣ ص

(٩٣٠)

فرموده است و الثقة في أيدينا لأنفسنا

٦٧٣ ص

(٩٣١)

( 1177 ) 177 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

1 - لا يشغله شأن عن شأن

٦٧٦ ص

(٩٣٦)

2 - لا يغيره زمان

٦٧٦ ص

(٩٣٧)

3 - و لا يحويه مكان

٦٧٦ ص

(٩٣٨)

4 - و لا يصفه لسان

٦٧٦ ص

(٩٣٩)

5 - و لا يعزب عنه عدد قطر الماء تا الأحداق

٦٧٧ ص

(٩٤٠)

اول - غير معدول به است

٦٧٧ ص

(٩٤١)

دوم - و لا مشكوك فيه

٦٧٧ ص

(٩٤٢)

سوم - و لا مكفور دينه

٦٧٧ ص

(٩٤٣)

چهارم - و لا مجحود تكوينه

٦٧٧ ص

(٩٤٤)

1 - او پسنديده و برگزيده خداوند از ميان خلايق است،

٦٧٨ ص

(٩٤٥)

2 - المعتام لشرح حقائقه

٦٧٨ ص

(٩٤٦)

3 - المختص بعقائل كراماته

٦٧٨ ص

(٩٤٧)

4 - و المصطفى لكرائم رسالاته

٦٧٨ ص

(٩٤٨)

5 - الموضحة به أشراط الهدى

٦٧٨ ص

(٩٤٩)

6 - المجلو به غربيب العمى

٦٧٨ ص

(٩٥٠)

فرموده است و لو أن الناس تا كل فاسد

٦٨٠ ص

(٩٥١)

فرموده است و إني لأخشى عليكم أن تكونوا في فترة

٦٨٠ ص

(٩٥٢)

فرموده است و قد كانت امور تا محمودين

٦٨٠ ص

(٩٥٣)

فرموده است و لئن رد عليكم امركم

٦٨٠ ص

(٩٥٤)

فرموده است و لو أشاء أن أقول لقلت

٦٨١ ص

(٩٥٥)

فرموده است عفا الله عما سلف

٦٨١ ص

(٩٥٦)

( 1178 ) 178 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است أ فأعبد ما لا أرى؟

٦٨٣ ص

(٩٦١)

فرموده است لا تدركه العيون تا آخر

٦٨٣ ص

(٩٦٢)

1 - قريب من الأشياء غير ملامس

٦٨٣ ص

(٩٦٣)

2 - بعيد منها غير مباين

٦٨٤ ص

(٩٦٤)

3 - متكلم بلا روية

5 - صانع بلا جارحة،

٦٨٤ ص

(٩٦٧)

6 - لطيف لا يوصف بالخفاء

٦٨٥ ص

(٩٦٨)

7 - رحيم لا يوصف بالرقة

٦٨٥ ص

(٩٦٩)

8 - تعنو الوجوه لعظمته و تجب القلوب من مخافته

٦٨٥ ص

(٩٧٠)

( 1179 ) 179 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است كه در سرزنش ياران خود بيان فرموده است

فرموده است و على ابتلائي بكم

٦٨٨ ص

(٩٧٥)

فرموده است إذا أمرت تا نكصتم

٦٨٨ ص

(٩٧٦)

فرموده است إلى مشاقة

٦٨٨ ص

(٩٧٧)

فرموده است لا أبا لغيركم

٦٨٨ ص

(٩٧٨)

فرموده است و ليأتينى

٦٨٨ ص

(٩٧٩)

فرموده است أ و ليس عجبا تا و تختلفون على

٦٨٩ ص

(٩٨٠)

فرموده است إنه لا يخرج تا فترضونه

٦٩٠ ص

(٩٨١)

فرموده است قد دارستكم الكتاب تا مججتم

٦٩١ ص

(٩٨٢)

فرموده است لو كان الأعمى يستيقظ

٦٩٢ ص

(٩٨٣)

( 1180 ) 180 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و هو غدا متبرئ منهم و متخل عنهم

٦٩٤ ص

(٩٨٨)

فرموده است فحسبهم بخروجهم من الهدى

٦٩٥ ص

(٩٨٩)

( 1181 ) 181 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است الحمد لله تا الأمر

٧٠١ ص

(٩٩٥)

فرموده است و لو لا إقرارهن تا و العمل الصالح من خلقه

٧٠٤ ص

(٩٩٦)

فرموده است و جعل نجومها تا الأقطار

٧٠٤ ص

(٩٩٧)

فرموده است لم يمنع تا القمر

٧٠٤ ص

(٩٩٨)

فرموده است فسبحان تا فى بطنها

٧٠٥ ص

(٩٩٩)

جمله و ما تلاشت عنه بروق الغمام

٧٠٥ ص

(١٠٠٠)

1 - أنه لا يدرك بوهم،

٧٠٦ ص

(١٠٠١)

2 - أنه الا يقدر بفهم،

٧٠٦ ص

(١٠٠٢)

3 - و لا يشغله سائل

٧٠٦ ص

(١٠٠٣)

4 - و لا ينقصه نائل

٧٠٦ ص

(١٠٠٤)

5 - لا يبصر بعين،

٧٠٦ ص

(١٠٠٥)

6 - و لا يحد بأين،

٧٠٦ ص

(١٠٠٦)

7 - و لا يوصف بالأزواج

٧٠٧ ص

(١٠٠٧)

8 - و لا يخلق بعلاج

٧٠٧ ص

(١٠٠٨)

9 - و لا يدرك بالحواس

٧٠٧ ص

(١٠٠٩)

10 - و لا يقاس بالناس

٧٠٧ ص

(١٠١٠)

11 - اين كه خداوند بدون وسيله نطق و كام سخن مىگويد

٧٠٧ ص

(١٠١١)

فرموده است أضاء بنوره كل ظلام

٧٠٩ ص

(١٠١٢)

فرموده است و أظلم بنوره كل نور

فرموده است فهو مغترب اذا اغترب الإسلام

٧١٥ ص

(١٠١٨)

فرموده است بقية من بقايا حجته

٧١٦ ص

(١٠١٩)

فرموده است أيها الناس تا تستوسقوا

٧١٦ ص

(١٠٢٠)

فرموده است لله أنتم!! تا السبيل

٧١٦ ص

(١٠٢١)

( 1182 ) 182 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است و ما أعد الله

٧٢٣ ص

(١٠٢٧)

فرموده است أحمده إلى نفسه كما استحمد إلى خلقه

٧٢٣ ص

(١٠٢٨)

فرموده است جعل لكل شىء قدرا

٧٢٤ ص

(١٠٢٩)

از اين خطبه و در باره قرآن است

فرموده است أخذ عليهم ميثاقه

٧٢٩ ص

(١٠٣٤)

فرموده است و ارتهن عليه أنفسهم

٧٣٠ ص

(١٠٣٥)

فرموده است و قبض نبيه تا به

٧٣٠ ص

(١٠٣٦)

فرموده است فرضاه فيما بقى واحد و سخطه فيما بقى واحد

٧٣١ ص

(١٠٣٧)

فرموده است أنه لن يرضى عنكم بشىء سخطه على من كان قبلكم تا قبلكم

٧٣١ ص

(١٠٣٨)

فرموده است و إنما تسيرون في أثر بين تا قبلكم

٧٣٢ ص

(١٠٣٩)

فرموده است قد كفاكم مئونة دنياكم

٧٣٣ ص

(١٠٤٠)

فرموده است و افترض من ألسنتكم الذكر

٧٣٣ ص

(١٠٤١)

فرموده است إن أسررتم

٧٣٤ ص

(١٠٤٢)

فرموده است إن أعلنتم كتبه تا باطلا

٧٣٤ ص

(١٠٤٣)

فرموده است من الفتن

٧٣٤ ص

(١٠٤٤)

فرموده است و يخلده فيما اشتهت نفسه

٧٣٥ ص

(١٠٤٥)

فرموده است و نورها بهجته

٧٣٦ ص

(١٠٤٦)

فرموده است و زوارها ملائكته و رفقاؤها رسله

٧٣٦ ص

(١٠٤٧)

فرموده است فإن الناس يوشك أن ينقطع بهم الأمل

٧٣٧ ص

(١٠٤٨)

فرموده است فقد أصبحتم تا قبلكم

٧٣٧ ص

(١٠٤٩)

فرموده است و أنتم بنو سبيل تا بالزاد

٧٣٨ ص

(١٠٥٠)

فرموده است و اعلموا تا نفوسكم

٧٣٨ ص

(١٠٥١)

فرموده است فإنكم قد جربتموها تا شيطان

٧٣٨ ص

(١٠٥٢)

فرموده است أعلمتم أن مالكا تا زجرته

٧٣٩ ص

(١٠٥٣)

فرموده است أيها اليفن الكبير تا السواعد

٧٣٩ ص

(١٠٥٤)

فرموده است ذلك فضل الله

٧٤٢ ص

(١٠٥٥)

فرموده است أقول تا پايان

٧٤٢ ص

(١٠٥٦)

( 1183 ) 183 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

( 1184 ) 184 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است فقسم بينهم تا مواضعهم

٧٥٣ ص

(١٠٦٤)

1 - منطقهم الصواب

٧٥٣ ص

(١٠٦٥)

2 - و ملبسهم الإقتصاد

٧٥٤ ص

(١٠٦٦)

3 - و مشيهم التواضع

٧٥٤ ص

(١٠٦٧)

8 - عظم الخالق في أنفسهم

٧٥٥ ص

(١٠٦٨)

فرموده است فهم و الجنة كمن رآها تا معذبون

٧٥٥ ص

(١٠٦٩)

9 - قلوبهم محزونة

٧٥٥ ص

(١٠٧٠)

10 - شرورهم مأمونة

٧٥٥ ص

(١٠٧١)

11 - أجسادهم نحيفة

٧٥٦ ص

(١٠٧٢)

12 - حاجاتهم خفيفة

٧٥٦ ص

(١٠٧٣)

13 - أنفسهم عفيفة

٧٥٦ ص

(١٠٧٤)

فرموده است تجارة مربحة

٧٥٦ ص

(١٠٧٥)

17 - أما الليل فصافون أقدامهم تا آذانهم

٧٥٨ ص

(١٠٧٦)

فرموده است فهم حانون على أوساطهم

٧٥٨ ص

(١٠٧٧)

فرموده است مفترشون لجباههم تا أقدامهم،

٧٥٨ ص

(١٠٧٨)

فرموده است يطلبون تا رقابهم،

٧٥٨ ص

(١٠٧٩)

فرموده است و قد برأهم الخوف تا عظيم

٧٥٩ ص

(١٠٨٠)

فرموده است و لقد خالطهم أمر عظيم

٧٦٠ ص

(١٠٨١)

22 - فرموده است لا يرضون من أعمالهم القليل تا الكثير

٧٦٠ ص

(١٠٨٢)

فرموده است فهم لأنفسهم متهمون تا ما لا يعلمون

٧٦٠ ص

(١٠٨٣)

14 - يبيت حذرا و يصبح فرحا تا الرحمة

٧٦٤ ص

(١٠٨٤)

15 - فرموده است إن استصعبت تا تحب

٧٦٤ ص

(١٠٨٥)

28 - فرموده است إن كان في الغافلين تا لم يكتب من الغافلين

٧٦٦ ص

(١٠٨٦)

( 1185 ) 185 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه در آن صفات منافقان را بيان فرموده است

فرموده است و خلعت إليه العرب تا رواحلها

٧٧٥ ص

(١٠٩١)

فرموده است حتى أنزلت بساحته عداوتها

٧٧٦ ص

(١٠٩٢)

فرموده است وصفهم دواء تا العياء

٧٧٨ ص

(١٠٩٣)

فرموده است حسدة الرخاء

٧٧٨ ص

(١٠٩٤)

فرموده است لهم بكل طريق صريع

٧٧٨ ص

(١٠٩٥)

فرموده است إلى كل قلب شفيع

٧٧٩ ص

(١٠٩٦)

فرموده است يتقارضون الثناء و يتراقبون الجزاء

٧٧٩ ص

(١٠٩٧)

فرموده است إن سألوا ألحفوا

٧٧٩ ص

(١٠٩٨)

فرموده است و إن عذلوا كشفوا

٧٧٩ ص

(١٠٩٩)

فرموده است ليقيموا به أسواقهم

٧٨٠ ص

(١١٠٠)

فرموده است يقولون تا فيوهمون

٧٨١ ص

(١١٠١)

فرموده است قد هونوا الطريق

٧٨١ ص

(١١٠٢)

فرموده است فهم لمة الشيطان

٧٨١ ص

(١١٠٣)

( 1186 ) 186 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است فما قطعكم عنه حجاب تا إنس و جان

٧٨٦ ص

(١١٠٨)

فرموده است لا يثلمه العطاء تا نائل

٧٨٧ ص

(١١٠٩)

فرموده است و لا يجنه البطون عن الظهور

فرموده است و علا فدنا،

٧٨٨ ص

(١١١٢)

فرموده است و ظهر فبطن و بطن فعلن،

٧٨٨ ص

(١١١٣)

فرموده است لم يذرء الخلق باحتيال تا لكلال

٧٨٨ ص

(١١١٤)

فرموده است فتمسكوا بوثائقها

٧٨٩ ص

(١١١٥)

فرموده است تؤل بكم

٧٨٩ ص

(١١١٦)

فرموده است في يوم

٧٨٩ ص

(١١١٧)

( 1187 ) 187 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

فرموده است حيث لا علم قائم

٧٩٣ ص

(١١٢٢)

فرموده است و لا منهج واضح

٧٩٣ ص

(١١٢٣)

فرموده است ساكنها ظاعن و قاطنها بائن

٧٩٤ ص

(١١٢٤)

فرموده است تميد بأهلها تا إلى مهلك

٧٩٤ ص

(١١٢٥)

( 1188 ) 188 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

( 1189 ) 189 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است

2 - جمله و دخيلا دون شعاركم،

٨١٣ ص

(١١٣٤)

6 - جمله وضع الملل برفعه

٨١٩ ص

(١١٣٥)

7 - جمله و أهان أعداءه بكرامته

٨١٩ ص

(١١٣٦)

8 - در جمله و خذل محاديه بنصره

٨٢٠ ص

(١١٣٧)

25 - جمله و لا وعث لفجه

٨٢٣ ص

(١١٣٨)

فرموده است أساخ في الحق أسناخها

٨٢٣ ص

(١١٣٩)

18 - جمله و مناهل لا يغيضها الواردون

٨٣٢ ص

(١١٤٠)

20 - جمله و أعلام لا يعمى عنها السائرون

٨٣٢ ص

(١١٤١)

21 - جمله و آكام لا يجوز عنها القاصدون

٨٣٢ ص

(١١٤٢)

( 1190 ) 190 - از خطبههاى آن حضرت عليه السلام است كه به يارانش سفارش مىفرمود

1 - فرموده است فإنها كانت على المؤمنين كتابا موقوتا

٨٤٠ ص

(١١٤٧)

2 - با بيان أ لا تسمعون تا من المصلين

٨٤٠ ص

(١١٤٨)

امام(ع) با ذكر عبارت فمن أعطاها تا طويل الندم

٨٤١ ص

(١١٤٩)

فرموده است و لو امتنع شيء تا لامتنعن

٨٤٦ ص

(١١٥٠)

فرموده است إن الله لا يخفى عليه تا علما

٨٤٧ ص

(١١٥١)

فرموده است أعضاؤكم شهود

٨٤٨ ص

(١١٥٢)

( 1191 ) 191 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است معاويه از من زيركتر نيست

٨٥٠ ص

(١١٥٧)

فرموده است و لا استغمز

٨٥١ ص

(١١٥٨)

( 1192 ) 192 - از سخنان آن حضرت عليه السلام است

فرموده است فإن الناس اجتمعوا تا طويل

٨٥٦ ص

(١١٦٣)

فرموده است أيها الناس تا السخط

٨٥٧ ص

(١١٦٤)

فرموده است فما كان إلا أن خارت أرضهم تا الخوارة

٨٥٨ ص

(١١٦٥)

فهرست خطبهها و موضوعات اين مجلد

ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٨٦٥

گفتار ١٧٠ را هنگامى كه تصميم گرفت با سپاه شام در صفين روبرو شود ايراد فرموده است ٥٩٩

خطبه ١٧١ آنچه را در روز شورا بر آن حضرت گذشته است در اين خطبه بيان مى‌كند، شورايى كه پس از كشته شدن عمر تشكيل شد ٦٠٣

خطبه ١٧٢ در بيان اين است كه كدام كس به خلافت سزاوارتر و بيعت با او درست است ٦٢١

خطبه ١٧٣ در باره طلحة بن عبيد اللّه است ٦٣٠

خطبه ١٧٤ خطاب به كسانى است كه از كار آخرت و آنچه در اين باره از آنها خواسته شده غافلند ٦٣٤

خطبه ١٧٥ در اين خطبه مردم را از پيروى خواهشهاى نفس بر حذر مى‌دارد، و در باره:

لزوم پايدارى، راستگويى بحث و ظلم را به چند گونه تقسيم و انواع آن را بيان مى‌كند همچنين اين خطبه در بيان فضيلت عزلت و گوشه نشينى است ٦٤٠

گفتار ١٧٦ را پس از رسيدن خبر عملكرد حكمين ايراد فرموده است ٦٧٢

گفتار ١٧٧ را پس از كشته شدن عثمان ايراد، و آن را با بيان نكاتى از توحيد آغاز فرموده است ٦٧٤

گفتار ١٧٨ را در پاسخ ذعلب يمانى كه از آن حضرت پرسيد: اى امير مؤمنان آيا پروردگارت را ديده‌اى؟ بيان فرموده است ٦٨٢

گفتار ١٧٩ را در سرزنش ياران خويش ايراد فرموده است ٦٨٦

خطبه ١٨٠ در باره كسانى از مردم كوفه است كه در صدد برآمدند به خوارج بپيوندند ٦٩٣

خطبه ١٨١ اين خطبه را نوف بكالى روايت كرده است و مشتمل بر توحيد الهى و سفارش به پرهيزگارى و گوشزد كردن مردم به لزوم عبرت اندوختن است ٦٩٦

خطبه ١٨٢ در ستايش خداوند و لزوم اعتماد به قدرت اوست ٧٢١