اسلام به وجود او كمال يابد از دنيا مى‌رود، و با آوردن جمله «فلبثتم بعده ما شاء اللّه» اعلام مى‌كند كه مدّتى مردم از امام و پيشوايى كه آنان را گرد هم آورد محروم مى‌شوند، و اين اشاره است به دوران حكومت بنى اميّه و با عبارت «حتّى يطلع اللّه لكم ... تا نشركم‌ [١]» توضيح مى‌فرمايد كه پس از اين مدّت ناگزير شخصى پديدار خواهد شد كه آنان را مجتمع سازد، و «طلوع» به معناى ظهور پس از اختفا و عهده‌دارى رهبرى است گفته شده كه منظور آن حضرت، امام منتظر (ع) است، و نيز آمده كه مراد نخستين خليفه از فرزندان عبّاس پس از سپرى شدن دولت بنى- اميّه است.

(١٩٤٥٨- ١٩٤٥٤)

فرموده است: «فلا تطمعوا في غير مقبل»

مراد از غير مقبل كسى است كه شايستگى ولايت و امامت را دارد امّا براى به دست آوردن آن اقدام نمى‌كند، و از آن صرف نظر كرده، و به خلوت با خدا رو آورده است، كه امام (ع) مى‌فرمايد بدو طمع نبنديد، زيرا او به جز خدا از همه چيز رو گردانيده است، گفته شده كه منظور از غير مقبل كسى است كه با ارتكاب منكرات، از دين منحرف شده است، و البتّه اميد به رهبرى چنين كسى روا نيست، اين جمله به صورت فلا تطعنوا في عين مقبل نيز روايت شده است، يعنى هر كس از اهل بيت (ع) در طلب اين امر بر آيد و شايستگى آن را داشته باشد او را همراهى كنيد، و طعن در عين يعنى نيزه در چشم زدن، كنايه است از اين كه او را در هدفى كه دارد مخالفت نكنيد.

(١٩٤٧٨- ١٩٤٥٩)

فرموده است: و لا تيأسوا من مدبر.

مراد اين است كه سزاوار نيست از كسى كه شايستگى مقام خلافت را دارد، ولى بدان پشت كرده، و از مطالبه آن دست باز داشته نوميد شويد، و اميدوار نباشيد كه ديگر بار باز گردد و براى به دست آوردن حقّ خود اقدام كند، شايد ادبار و اعراض او به سبب عدم حصول شرايطى بوده كه‌

[١] ابن ابى الحديد معتزلى در شرح خود بر نهج البلاغه جلد ٧ ص ٩٤ مى‌گويد: اين عبارت اشاره دارد به ظهور مهدى موعود (ع) و نيز مراد از جمله فلا تطمعوا في غير مقبل اين است كه براى اصلاح امور خود جز به كسى كه خواهد آمد دل مبنديد- (مترجم).