وزارت فوائد عامه از نمايندگان سياسى ايران، مقيم در مصر و بغداد، خواست كه مقررات آبيارى اطراف رودخانه‌هاى نيل، دجله و فرات را گرفته به ايران بفرستند. ٨

* دستور مشير الدوله به وزارت ماليه نسبت به پرداخت بدهى سعد الدوله‌

مشير الدوله رئيس الوزراء امروز در نامه‌اى از وزارت ماليه خواست كه پيرو شرحى كه وزارت عدليه نوشته سعد الدوله به پرداخت پنج هزار تومان در وجه حاج محمد حسين تاجر بلورفروش محكوم شده است، از آن‌جا كه وى اين مبلغ را نپرداخته، وزارت ماليه از بابت مطالبات سعد الدوله طلب تاجر يادشده را پرداخت نمايد «كه اجراى حكم عدليه بيش از اين به تأخير نيفتد.» ٩

* اجازه دولت به حمل كالا براى قحطى‌زدگان ناحيه قفقاز

دولت ايران به يك گروه كمك‌رسان امريكايى در تبريز اجازه داد تا ٢٥٠ پوط گندم و ٣٧٨ پوط پشم براى نيازمندان قفقاز بدون اخذ حق گمرك حمل كند و به آنجا ببرد. ١٠

* صادرات كالا با اجازه حكام محلى‌

اداره كل گمركات در اجراى حكم وزارت ماليه به همه رؤساى گمرك ايالات و ولايات دستور داد، مانع صادرات اغذيه و مال التجاره نشوند؛ مشروط بر اينكه پيش از آن حكام محلى تأييد كنند كه خروج اين اجناس موجب تضييقات محلى از نظر آذوقه نمى‌شود. ١١

* گزارش نماينده رضا خان از تبريز

حاج شعبان على امروز در تلگرام بلندى- از فحواى متن روشن مى‌شود كه او نماينده سردار سپه است- به رضا خان وزير جنگ خبر داد كه به دنبال دستگيرى سردار عشاير مقدار كمى از اسلحه او را به دست آورده‌اند. عمده سلاحها در منطقه باقى مانده است. او همچنين يادآور مى‌شود كه «هزاران» شاكى از سردار عشاير در اهر گرد آمده‌اند. هيأتى هم كه تعيين شده بود از تبريز به اهر برود و اموال به غارت رفته آنان را برآورده كرده، مقدمات بازپس‌دهى آنها را فراهم كند، از رفتن به اهر امتناع كرده است. شعبان على كه گويا اقدامات مخفيانه نيز انجام مى‌داد به رضا خان مى‌نويسد: با اقداماتى كه صورت خواهد داد، از ميزان واقعى عده و عده سردار عشاير باخبر و آن را گزارش خواهد كرد. ١٢

روزنامه ايران نيز در شماره امروز خود از وضعيت آن دسته از مردمى كه از سيطره سردار عشاير رها شده و خود را به اهر رسانده بودند نوشت، و اين‌كه رعاياى چلبيانلو پس از آزادى از حبس وارد اهر شده و جمعيت كثيرى در تلگرام‌خانه متحصن شده‌اند تا وضعيت پريشان خود را به گوش مسئولان برسانند. آنها گرسنگى و فقر را مشكل اصلى خود اعلام كردند. ١٣ حاج شعبان على در پايان تلگرام خود از رضا خان مى‌خواهد «به فرمانده كل قواى آذربايجان امر صادر فرماييد وجهى به فدوى مرحمت فرمايند كه خرجم تمام شده.» ١٤

______________________________
(١). اسنادى از امتياز نفت ...، صص ١٠٩ و ١١٠.

(٢).FO E ٦٩٨٥ /٧ /٤٣ .

(٣). روزنامه ايران، شم ١١٢٨، صص ٢ و ٣. از زمان افتتاح اولين دوره مجلس شوراى ملى در ٢٠ شعبان ١٣٢٤ تا اواسط دوره مجلس نوزدهم دوره نمايندگى مجلس دو سال بوده است. اما در دوره مجلس نوزدهم با تصويب نمايندگان مدت دوره نمايندگى مجلس شوراى ملى از دو سال به چهار سال افزايش پيدا كرد. (سائلى كرده ده، سير تحول قوانين انتخاباتى ...، ص ٦٣).

(٤). قرارداد مودت ١٩٢١ ايران و شوروى: با پيروزى انقلاب اكتبر ١٩١٧ و برافتادن رژيم تزارى روسيه، دولت جديد شوروى اعلام كرد كه همه قراردادهاى سابق اين كشور با دول ديگر از جمله ايران ملغى است؛ از اين‌رو به عقد قراردادهاى جديد روى آورد. در ٢٦ فوريه ١٩٢١/ ٧ اسفند ١٢٩٩ مشاور الممالك انصارى در رأس هيأتى به نمايندگى از طرف ايران عازم مسكو شد و با همتاى سياسى خود چيچرين قرارداد مودت ايران و شوروى را به امضاء رساند. اين عهدنامه مشتمل بر ٢٦ ماده بود و پس از يك دوره مذاكرات و مكاتبات درباره برخى مفاد آن و برطرف كردن كاستى‌هاى آن در روز ٢٤ آذر ١٣٠٠ به اتفاق آراء به تصويب مجلس شوراى ملى رسيد و بلافاصله احمد شاه نيز آن را امضاء كرد. بنابه مفاد عهدنامه مذكور، روسيه شوروى ملزم به رعايت اين موارد گرديد: علاوه بر صرفنظر از كليه حقوق و امتيازاتى كه در دوران تزارها به زور از ايران گرفته، شورويها تعهد دادند كليه قروض ايران را كه بالغ بر ١١ ميليون ليره انگليسى بود، ببخشند. واگذارى امتياز خطوط آهن و راه‌هاى شوسه و تأسيسات بندرى و گمركى شمال به ايران، الغاى اصل قضاوت كنسولى (كاپيتولاسيون)، كسب حق كشتيرانى براى ايران در درياى خزر، واگذارى بانك استقراضى، خطوط تلگرامى، جزيره «آشوراده» و ساير جزاير مجاور استرآباد به علاوه قصبه «فيروزه» به ايران از ديگر موارد اين عهدنامه است. ايران نيز متقابلا به رعايت موارد ذيل متعهد گرديد:

حقوق و امتيازاتى را كه شورويها به‌طور يك جانبه به ايران واگذار كرده‌اند به دولت ثالثى نداده، خاك خود را پايگاه يك دولت ثالث براى حمله به شوروى قرار ندهد. مهم‌تر اينكه هرگاه خطرى از ناحيه ايران متوجه شوروى شود، دولت شوروى حق داشته باشد رأسا قشون وارد ايران كرده و نيروهاى مزبور را از بين ببرد. ضمنا هر دو طرف متعهد شدند اجازه ايجاد تأسيسات هر گروه يا سازمانى را كه دشمن طرف ديگر باشد در خاك خود ندهند و حتى به ارتش دولت ثالث كه تهديدى براى مرزهاى يكى از طرفين به شمار مى‌رود يا امنيت يكى از طرفين متعاهدين را با خطر مواجه كند، اجازه اقامت در خاك خود را ندهند. پس از امضاء اين قرارداد مشاور الممالك انصارى با سمت وزيرمختار ايران در مسكو باقى ماند و دولت شوروى نيز نخستين وزيرمختار خود را به نام تئودور روتشتين راهى تهران كرد. كه در ١٨ ارديبهشت ١٣٠٠ استوارنامه خود را به احمد شاه تقديم نمود و پيام خصوصى كميته مركزى حزب بلشويك مبنى بر حمايت دولت سابق روسيه از اولاد عباس ميرزا در مقام پادشاهى ايران را در شمار تعهدات حكومت جديد روسيه متذكر شد.

با برقرارى عهدنامه مودت بين ايران و شوروى فصل جديدى از سياست خارجى به روى دو كشور گشوده گرديد. سياست خارجى شوروى در مورد ايران، نسبت به گذشته بر مدار اعتدال چرخيد. همچنين اين قرارداد سبب بهبود روابط تجارى و ترانزيتى ايران و شوروى گرديد و حدود