سلطانى معروف به «بانك امپريال» با ده ميليون ليره سرمايه در مصر و شامات، بين النهرين، فرانسه، انگليس و يونان شعبه‌هاى خود را گشايش خواهد كرد. «بانك مزبور عنقريب نيز شعبات خود را در ايران غير از تهران از قبيل كرمانشاه، همدان، رشت، قزوين، انزلى و بعضى از ولايات ديگر داير نموده پس از دو هفته ديگر براى معاملات حاضر خواهد بود.» ٥ البته در آگهى‌هاى بعدى شهر تهران نيز جزو شهرهايى بود كه شعبه بانك در آن داير مى‌شد.

* اطلاعيه مجلس شوراى ملى‌

به مناسبت سالگرد مشروطيت مجلس شوراى ملى در اعلانى كه امروز در روزنامه‌ها چاپ كرد به اطلاع مردم رساند كه چهاردهم مرداد «يك ساعت قبل از غروب تا سه ساعت از شب گذشته در مجلس شوراى ملى بزم جشن و چراغان منعقد و در اين جشن تاريخى ملى پذيرايى به‌طور عمومى» خواهد بود. ٦

* تشكيل شوراى فلاحتى‌

وزارت فوايد عامه تصميم به تشكيل شوراى فلاحتى گرفته، چرا كه معتقد است اين شورا مى‌تواند به گسترش توليد محصولات كشاورزى كمك كند. اعضاى اين شورا از كارشناسان فن فلاحت و تعدادى از مالكان خواهد بود. وزارت فوائد عامه اين لايحه را در چهارده ماده براى تصويب در مجلس شوراى ملى آماده كرده است. ٧

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٥، ص ٣٣. «به مجرد وصول اين خبر به تهران، سردار سپه به خشم مى‌آيد و تصميم مى‌گيرد كه با تمام نيرو به بختيارى بتازد و انتقام خون‌هاى پاك سربازانش را بگيرد، ولى سردار اسعد از جريان اطلاع پيدا مى‌كند و با خوانين حاضر در تهران، به حضور سردار سپه مى‌رسند و پس از تأمين خسارت اردو (گويا سيصد هزار تومان) حاضر مى‌شوند خودشان مرتكبين را دستگير و مجازات كنند. در اين موقعيت، چون واحدهاى مركز در آذربايجان با اكراد سميتقو دست به گريبان بودند، وزير جنگ موقتا درخواست آنان را مى‌پذيرد و دستور مى‌دهد فورا ستون ديگرى، هدف ستون اول را تعقيب كند و فرمانده نالايق ستون نخستين را تا دو درجه، تنزيل رتبه مى‌دهد و ساير افسران را نيز مجازات مى‌كند.» (يكرنگيان، سيرى در تاريخ ارتش ايران ...، ص ٣٥٣) به‌هرحال شيخ خزعل و در واقع انگلستان زهرچشمى از دولت قوام السلطنه مى‌گيرد تا بدون هماهنگى با آن دولت تصميمى براى حوزه استحفاظى انگليس گرفته نشود. مأموران سياسى انگليس نظر پيچيده‌ترى دارند. پرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران در گزارش ده صفحه‌اى خود مى‌نويسد كه همه تقصيرها متوجه نخست‌وزير بود كه سعى مى‌كرد براى رضا خان دردسر درست كند، اما وى پيش‌بينى نمى‌كرد كه شايد وزير جنگ زيرك، اين برنامه را تدارك ديده بود تا براى قوام السلطنه گرفتارى ايجاد كند. (لورين، شيخ خزعل و پادشاهى ...، ص ٤٦) هرچند اين نظريه نوعى تبرى از جنايت رخ داده است، با اين حال در تحليل‌هاى اين حادثه مى‌تواند مطرح باشد.

(٢). فرمانفرما، گزيده‌اى از مجموعه اسناد ...، صص ١٠٥٠ و ١٠٥١.

(٣). روزنامه اقدام، شم ٦٣، ص ١.

(٤). همان، صص ١ و ٢.

(٥). همان، ص ٢. در اوايل نيمه دوم سده نوزدهم نخستين بانك‌هاى بيگانه در عثمانى (تركيه فعلى) گشايش يافت كه عمده‌ترين و پرنفوذترين آنها بانك عثمانى بود. اين بانك در ١٨٥٦ م توسط انگليسها و فرانسوى‌ها با سرمايه چهار ميليون و يكصد هزار ليره انگليسى در اسلامبول تأسيس گرديد و در ١٨٦٣ م به نشر اسكناس پرداخت و همچون يك بانك دولتى در امور مالى و مناسبات دولت با كشورهاى خارجى مداخله مى‌كرد. از ١٨٨٠ م/ ١٢٩٧ ق به بعد مقام مهمى در امتيازات راه‌آهن تركيه به دست آورد؛ همچنين دو امتياز مهم ديگر را كسب كرد: داشتن حق مالكيت زمين بدون پرداخت بها و معافيت از كليه ماليات‌ها در معاملات بانكى.

بانك عثمانى از ١٣٠١ شعبه‌هايى در تهران، همدان و كرمانشاه تأسيس كرد، اما بيشتر كار آن كمك مالى به تجارت بين ايران و عراق بوده، ضمن انجام عمليات معمولى بانكى در ايران، عمليات بازرگانى با كشور عراق را نيز به عهده داشت. محل بانك عثمانى در خيابان ناصر خسرو (تهران) بود.

(رئيس‌نيا، ايران و عثمانى در آستانه قرن بيستم، ج ٣، صص ١٦٥ و ٢١٥ و ٢١٦؛ محبوبى اردكانى، تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران، ج ٢، ص ١٠٦).

(٦). روزنامه اقدام، شم ٦٣، ص ٤.

(٧). روزنامه اتحاد، شم ٢١٨، ص ١.