دادند و در مورد سقوط كابينه مشير الدوله گفت‌وگو كردند. اين جلسه بعد از افطار هم ادامه داشت. به نوشته روزنامه ايران تقريبا همه فراكسيونها نسبت به رد استعفاى مشير الدوله توافق نظر داشتند. ٧

* هشدار به مسئولان حكومت فارس و بنادر

در پى رسيدن اخبارى از كارگزارى بنادر مبنى بر ديدار تنى چند از خوانين كشكولى با كنسول انگليس در بوشهر و تنظيم قراردادى نفتى با كمپانى نفت جنوب (ر. ك: ٢٠ و ٢٧ فروردين) وزارت داخله امروز به وزارت امور خارجه نوشت در پى‌گيرى موضوع از ايالت فارس و حكومت بنادر توضيح خواسته و تأكيد كرده است كه مراقبت نمايند راجع به نفت مستقيما قراردادى بين آنها منعقد نشود. ٨

* نامه شعبه مركزى بانك سابق استقراضى به وزارت امور خارجه‌

شعبه مركزى بانك سابق استقراضى امروز در نامه‌اى به وزارت امور خارجه نوشت كه طبق گزارش رسيده از شعبه رشت، ايوانف يكى از كارمندان بانك سابق به همراه همسر خود اسباب و اثاثيه اين شعبه را بدون اجازه مركز فروخته است. شعبه مركزى از وزارت امور خارجه خواست كه با سفارت روسيه شوروى وارد مذاكره شده و توصيه به كنسولگرى روسيه در گيلان شود كه ايوانف اموال بانك را پس بدهد. ٩

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١١٣٧، ص ١.

(٢). روزنامه اتحاد، شم ١٦٥، ص ١.

(٣). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٩٥.

(٤). روزنامه اقدام، شم ٣٧، ص ١.

(٥). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٩٦.

(٦). روزنامه ايران، شم ١١٣٧، ص ١.

(٧). همان‌جا.

(٨). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠٣٢٥٧، آرشيو ٦٠٤ ع ٣ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠٢٠١٥٦.

(٩). شاهدى، تاريخ بانك استقراضى ...، صص ٨٣١ و ٨٣٣. فروش اسباب شعبه‌هاى بانك استقراضى روشى بود كه برخى از كارمندان، آن را بدون اطلاع مركز انجام مى‌دادند و بدين طريق از اموال و دارايى بانك كاسته مى‌شد. بانك ايران كه بر مرده‌ريگ بانك استقراضى تأسيس شد با چنين مسائلى مواجه بود.

يك سال پس از امضاى امتيازنامه بانك شاهنشاهى توسط انگليسيان، روسها نيز در مقام گرفتن امتياز بانكى در ايران برآمدند. آنها ژاك پولياكف را كه مدت ٢٥ سال جنرال قنسول [احتمالا افتخارى‌] ايران در تاگابزدك و سنت پطرزبورگ بود، راهى ايران كردند. وى ابتدا موافقت ناصر الدين شاه را براى تأسيس يك مؤسسه استقراضى به دست آورد و چون قرار بود كارهايى را كه در انحصار بانك شاهنشاهى نيست به عهده بگيرد و بيشتر به منظور پوشاندن جنبه رقابت، مؤسسه مزبور را «انجمن استقراضى ايران» نام نهاد. اين امتيازنامه در شوال ١٣٠٧ در ١٨ فصل و به مدت ٧٥ سال امضا گرديده، از هرگونه حقوق و باج و ماليات هم معاف بود و تنها ده درصد از عوايد خالص خود را به خزانه دولت ايران واريز مى‌كرد. اين انجمن در رمضان ١٣٠٩/ آوريل ١٨٩٢ با موافقت دولت ايران به «بانك استقراضى رهنى روس» تغيير نام داد. سرمايه اوليه بانك ٣٠ ميليون منات/ پانصد هزار تومان و نخستين مدير آن هم «گروب» بود كه با «رابينو» مدير بانك شاهنشاهى، رقابت مى‌نمود. او در اداره بانك بسيار مى‌كوشيد، به‌طورى كه پيشرفت‌هاى بانك مرهون تلاشها و اقدامات وى بود. چندى پس از آغاز كار بانك، بانك دولتى سنت‌پطرزبورگ تمام سهام آن را خريدارى كرد. ازاين‌رو بانك استقراضى در ايران به يك مؤسسه مالى دولت روسيه مبدل گشت كه بيشتر هدفهاى اقتصادى، تجارى و سياسى روسيان را در ايران دنبال مى‌كرد و چون اساس كار بانك برمبناى معاملات رهنى بود، اين نوع معاملات هم مورد توجه روسها قرار گرفته، طى چند سال نفوذ سياست روس در ايران گسترش يافت. كار عمده بانك، پول قرض دادن به ايرانيان متنفذ و طرفداران سياست روس بود كه با شرايط بسيار آسان و ساده، با اقساط طولانى مدت، انجام مى‌گرفت؛ به گونه‌اى كه پس از ١٣ سال فعاليت، بسيارى از درباريان و اعيان و صاحبان نفوذ به آن بانك مقروض بودند. اين قرضها وسيله اجراى سياست روسيه در ايران بود. چرا كه در مواقع ضرورى و حساس دولت روس كه بانك استقراضى شعبه‌اى از وزارت ماليه آن دولت به شمار مى‌رفت، به مقروضان خود فشار مى‌آورد و خواسته‌هايش را در ايران به كرسى مى‌نشاند.

بانك استقراضى افزون بر تهران در شهرهاى تبريز، اورميه، جلفا، رشت، بندر انزلى، مازندران، همدان، كرمانشاه، قزوين، اصفهان، مشهد، سبزوار و قوچان و زابل هم شعبه‌هايى داير كرد و به اين واسطه روسيان توانستند رشته‌هاى نفوذشان را بيش از پيش در بخشهاى شمالى ايران بگسترانند.

همانگونه كه رقيب ديرينه‌اش (انگليسيان) در جنوب ايران به اين كار مى‌پرداختند.

اين بانك در فوريه ١٩٢١/ بهمن ١٢٩٩ به دولت ايران واگذار و به «بانك ايران» موسوم گرديد. (شاهدى، تاريخ بانك استقراضى ...، صفحات متعدد؛ محبوبى اردكانى، تاريخ مؤسسات تمدنى ...، ج ٢، صص ٩٩ تا ١٠٦).