در نامه‌اى كه امروز از گمرك باجگيران به رياست ماليه ايالتى فرستاده شد از مشكلاتى كه در ارسال نامه و پول و ... به عشق‌آباد وجود دارد خبر داده شد. عطاء اللّه رئيس گمرك باجگيران نوشت كه مسافران ايرانى در نخستين ايستگاه بازرسى حكومت محلى به سختى تفتيش مى‌شوند و اگر نامه مشكوكى پيدا كنند شخص را دستگير و تحت الحفظ به عشق‌آباد مى‌فرستند و چند ماه زندانى مى‌كنند. وى افزود نامه‌ها باز، سانسور و سپس به مقصد مى‌رسد.

او از اين شنيده هم گفت كه شخصى كه ٢٠٠ تومان به‌طور قاچاق براى اقتدار الملك كنسول ايران در عشق‌آباد مى‌برد سه ماه حبس و ٢٠ ميليون منات جريمه شده است. عطاء الدوله خواستار رسيدگى به اين موضوع از طريق مسئولان بالاتر شد، چرا كه اين كار روسها خلاف معاهدات بين المللى است. او يادآور شد كه مراسلات به ناچار از راه قاچاق به عشق‌آباد فرستاده مى‌شود.

«تعجب مى‌كنم از اين‌كه روسها راجع به مراسلات قنسولگرى با اين قسم سخت‌گيرى مى‌نمايند، در صورتى كه براى مراسلات سياسى آنها ما بايد همه نوع تمهيداتى به عمل بياوريم و اين برخلاف قرارداد مودت مى‌باشد كه مابين دولتين روس و ايران منعقد گرديده است.» ٦

* تصميم احمد شاه براى سفر به اسپانيا

احمد شاه كه در اروپا به سر مى‌برد امروز به قوام السلطنه اطلاع داد كه با پادشاه اسپانيا ملاقات كرده، «و چون شخصا مرا به اسپانى دعوت كرده‌اند پذيرفتم و اول اكتبر چند روزه به اسپانى مى‌روم و ان شاء اللّه در اواسط اكتبر به طرف ايران عزيمت خواهم كرد.» ٧

[تصوير] احمد شاه‌

* نتيجه تحقيقات درباره ميزان دارايى ظل السلطان در بانك سوئيس‌

رحمت اللّه علايى نماينده ويژه رضا خان كه براى پايان دادن به ماجراى معتمد الدوله و پول‌هاى ظل السلطان در بانكهاى سوئيس به اصفهان رفته بود، امروز نتيجه بررسيهاى خود را گزارش داد. گزارش وى مجمل و نامفهوم بود؛ و از وى خواسته شد مفصلا گزارش دهد. علايى از سه ميليون و سيصد هزار فرانك دارايى ظل السلطان سخن گفته بود. ٨

* تحليل‌هاى مربوط به كردستان در عثمانى‌

سفارت ايران در اسلامبول نتيجه ديدگاهها و تحليل‌هاى مطرح شده در آن منطقه را درباره كردستان به وزارت امور خارجه ايران منعكس كرد. سفارت‌خانه نوشت كه يك ديدگاه اين است كه هر دو كردستان (كردستان عراق و تركيه) بايد از نوعى استقلال برخوردار باشد و تحت اوامر عثمانى كه «حافظ اسلاميت بوده» قرار گيرد چرا كه «در جلو روسيه مثل افغانستان سابق حائلى شود.» ديدگاه ديگر آن است كه اگر قرار باشد استقلالى براى كردستان پديد آيد از آنجا كه پس از جنگ عثمانى تجزيه شده «بهتر است ايران را تكيه‌گاه» خود كند.

سفارت افزود كه روشن است اين دو شق هرگز مورد تأييد و تصديق «خارجه نبوده و نيست، بلكه خارجه (البته مسبوق هستند كه خارجه كيست [انگليس‌]) به مناسبت موقعيت جغرافيايى كردستان و معادن نفت و غيره، استقلال كلى آنجا را على الظاهر تصديق و در باطن مقصود اين خواهد بود كه زمان اختيار حقيقى آنجا در دست خودشان [انگليس‌] باشد.» ٩

______________________________
(١). اسناد مؤسسه تاريخ معاصر ايران، سند شم م ١٥- ١١٨٧- ١.

(٢). اسناد وزارت امور خارجه، ٦- ١٦- ١/ ١٥- ١٣٠١.

(٣). اسنادى از امتياز نفت شمال ...، صص ١٧٩- ١٧٨.

(٤). اسنادى از مدارس ايرانى در ...، ص ١٧٤.

(٥). روزنامه ايران، شم ١٢٠٩، ص ٢.

(٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٤٨ و ٤٧- ١٢- ١/ ١٥- ١٣٠١.

(٧). بهار (ملك الشعرا)، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران، ج ١، ص ٢٨٦.

(٨). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١، صص ٩٤ و ٩٥.

(٩). همان، س ١٣٠٢، پ ٢، ص ٤٤.