روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٤٠٢
پنجشنبه ١٢ مهر ١٣٠١/ ٥ اكتبر ١٩٢٢/ ١٣ صفر ١٣٤١
* تشكيل جلسه مجلس شوراى ملى
مجلس شوراى ملى پيش از ظهر امروز تشكيل جلسه داد. در اين جلسه معتمد التجار نماينده تبريز ١ نطقى راجع به زير پا گذاشته شدن قانون اساسى كرد. وى اوضاع فعلى را در شأن يك حكومت ملى ندانست و از بسته شدن مطبوعات بدون مجوز قانونى، حبس و تبعيد روزنامهنگاران و اينكه برخى وزيران در حيطه مسئوليت خود عمل نكرده، دست به كارهاى غيرقانونى مىزنند، انتقاد كرد. وى گفت همان مظالمى كه در دوره فترت صورت مىگرفت در دوره حضور اين مجلس نيز صورت مىگيرد. او از برچيده نشدن حكومت نظامى و نيز برپا نشدن انجمنهاى ايالتى و ولايتى شكايت كرد و افزود جاى تأسف است كه دايره حكومت نظامى تا آخرين نقطه شمالى مملكت توسعه يافته است. «اگر در پايتخت از آنهايى كه بر ضد اساس مشروطيت و قانون اساسى علنا صحبت مىكنند جلوگيرى مىشد در ايالات و ولايات هم مرتجعين از بيغولهها سر بيرون نمىكشيدند.» لبه تيز انتقادات معتمد التجار متوجه وزير جنگ بود. مدرس ضمن تأييد گفتههاى معتمد التجار درباره آن بخش از صحبتهاى او كه نسبت به مجلس توليد بدبينى مىكرد، گفت كه مجلس در اين چهار دوره خدماتى به كشور كرده كه كمتر سراغ آن را مىشود در جاى ديگر گرفت كه از آن جمله است لغو قرارداد ١٩١٩. مدرس گفت كه چرا در پرده سخن مىگوييد.
مجلس بالاترين قدرت است. «از رضا خان هم هيچ ترس و واهمه نداريم. ما قدرت داريم پادشاه را عزل كنيم. رئيس الوزراء را بياوريم. سئوال كنيم. استيضاح كنيم. عزل كنيم ... قدرتى كه مجلس دارد هيچچيز نمىتواند مقابلش بايستد ... مجلس به منزله سى كرور نفوس است ... آقاى وزير جنگ منافعى دارد و مضارى هم دارد.
اينها را بايد سنجيد ديد كه منافعش بيشتر است يا مضارش وگرنه براى مجلس كه سلطنت تغيير مىدهد ... تغيير دادن وزير جنگ كارى ندارد ... اگر اتفاق داشته باشيم هيچ قوه در مقابل ما كه براى صلاح مملكت است نمىتواند عرض اندام كند. با وجود اين، عقيده من در باب وزير جنگ اين است كه منافعش اساسى و مضارش فرعى است. بايستى سعى كرد كه مضارش رفع شود تا منافعش عايد مملكت گردد.» ٢ اظهارات اين دو نماينده سلسله حوادثى را پديد آورد كه در گزارش اخبار روزهاى آتى به آن اشاره خواهد شد.
* بخشنامهاى براى بازرگانان ايرانى
در پى درخواست سفارت روسيه از وزارت امور خارجه ايران، اين وزارتخانه در بخشنامهاى به حكام ايالات و ولايات ضمن انعكاس مفاد درخواست ياد شده نوشت كه دولت روسيه براى استقرار روابط تجارتى با دولت ايران تقاضا كرده هيأتى از طرف بازرگانان ايرانى به شوروى عزيمت كرده، وضعيت اقتصادى آن كشور را مورد بررسى قرار دهند و تحقيقات لازمه را به عمل آورند. «به هيأتهاى تجار اعلام نماييد كه هركس مايل باشد به اين مسافرت اقدام نمايد.» ٣
* تهيه نقشه از جنگلهاى مازندران
وزارت فوايد عامه هيأتى را به رياست مسيو شريكر اتريشى مأمور كرده تا ضمن برآورد مساحت جنگلهاى اين منطقه نقشه كاملى از آن تهيه نموده، ارائه دهد. ٤
* پيشنهاد لورن براى مقابله با امواج ضد انگليسى
سر پرسى لورن وزير مختار انگليس در ايران امروز به كرزن وزير امور خارجه آن كشور پيشنهاد كرد براى مقابله با امواج ضد انگليسى و نيز مقابله با اقدامات روسها تقويت دولت ايران راه مناسبى است.
لورن نوشت كه پس از مشورت با نمايندگان شركت نفت انگليس و ايران به اين نتيجه رسيدند كه از لندن بخواهند به ايران كمك مالى كند. ٥