امروز به سرهنگ اسماعيل خان نماينده اعزامى وزارت جنگ به برلن اطلاع داده شد، اقدامات لازم صورت گرفته، «با رئيس كميسيون اسلحه متفقين مقيم برلن داخل مذاكره شده» اسلحه‌هاى متعلق به ايران را از طريق هندوستان و بوشهر وارد كنيد. ٦

* ضرورت كشيدن سيم تلگراف بين اردبيل و خلخال‌

نبود وسايل تلگرافى در اردبيل باعث شده امور نظامى و تجارى با تأخير مواجه شود و زيان‌هاى قابل توجهى از اين طريق پديد آيد، به ويژه در عمليات نظامى مضرات فراوانى در پى دارد. امير لشكر شمال غرب با اين مقدمه درخواست كرد يك رشته سيم بين اردبيل و خلخال كشيده شود و از وزير جنگ خواست با وزارت‌خانه مربوطه در اين مورد مذاكره كند. ٧

* تعرض ايلات قراباغ به ايران‌

با تجاوز يكصد نفر از طوايف ساكن قراباغ به اهالى مرزنشين ايران كه به دليل نداشتن سلاح نتوانستند از خود دفاع كنند، اموال و مواشى آنها به غارت رفته است. اين حادثه نشان مى‌دهد كه «چنانچه شاهسونهاى سرحدى ايران نيز خلع اسلحه شوند نه فقط مورد عنايت و چپاول طوايف اتباع روس خواهند شد بلكه از تجاوزات ديگر هم نمى‌توانند جلوگيرى نمايند، از بين خواهند رفت.» امير لشكر شمال غرب با فرستادن اين خبر اضافه كرد با اين‌كه شاهسونها مطيع دولت نبودند اما در مواقع ضرورى از مرزها در برابر تهاجمات بلشويكها مراقبت مى‌كردند. «اگرچه قطع دارم خلع اسلحه هم نشوند ممكن است در آتيه مجددا رويه خودسرى را پيش گرفته توليد اشكال نمايند» راه‌حل مناسب همان خلع سلاح است اما لازم است يك فوج سواره نظام در اين منطقه مستقر شود تا در برابر تجاوزات بيرونى مقاومت نشان دهد. ٨

* درخواست تحقيق براى اقدامات امريكاييها در مشهد

وزارت جنگ پس از دريافت نامه‌اى از علماى مشهد مبنى بر خريد زمين و تأسيس مراكزى از طرف امريكاييها در اين شهر (ر. ك: ٣ اسفند) از امير لشكر شرق خواست موضوع را پى‌گيرى كند و «نوع مؤسساتى كه تشكيل آن را در نظر دارند اطلاع» دهد. ٩ مقرب السلطنه كارگزار مشهد هم امروز وزارت امور خارجه را مطلع كرد كه به دنبال امضاء قباله زمين‌هاى خريدارى شده توسط هيأت تبشيرى امريكايى (ر. ك: ١ اسفند)، روزنامه فكر آزاد با چاپ مقاله‌اى خبر از هيجان ايجاد شده بين اهالى و علماى مشهد داد و اين‌كه «حوزه علميه مشهد شديدا بناى اعتراض و شكايت را گذاشتند.» وى يادآور شد كه پيش از اين عواقب خطير اين كار را گوشزد كرده بود.

«اقدام ميسيون امريكايى در ترويج مذهب و خريدن اراضى و تأسيسات مريضخانه و مدرسه و كليسا در شهر مشهد ... مآلا زحمت بزرگى براى دولت توليد خواهد» كرد. وى ضمن توصيه به وزارت امور خارجه براى مذاكره با سفارت امريكا آن هم پيش از شروع عمليات ساختمانى نوشت كه لازم است تعصب «مجاورين و زائرين شهر مشهد و موقعيت محلى آنجا» بيان شود و بساط ترويج مذهب را جمع كنند. وى در پايان موضوع وقف بودن اراضى خريدارى شده را پيش كشيد كه در مطبوعات عنوان شده وقف بودن اين زمينها مسجل شده است.

دراين‌باره «هنوز از طرف توليت اظهار رسمى به كارگزارى نشده، صحت وقف‌نامه» را فعلا نمى‌توان تأييد كرد. ١٠

[تصوير] اعتراض‌نامه علماى مشهد

* رافائيل آشورى در قزوين‌

رافائيل كه در كرمانشاه دستگير شده بود توسط مأموران لشكر غرب تحويل لشكر مركز شد تا براى رسيدگى به اتهاماتى كه دارد به تبريز برده شود. وى اينك در قزوين است. قلعه‌بيگى قزوين براى بردن او به تبريز پول ندارد. قرار است با نخستين پست به لشكر شمال غرب اعزام گردد. «تكليفى براى مخارج مشار اليه معين» شود، فرستاده مى‌شود. ١١ موضوع به حكومت قزوين منعكس شد تا وجهى را در اختيار قلعه‌بيگى قرار دهد. ١٢

______________________________
(١). اسناد وزارت امور خارجه، ١٤ و ١٥- ٩- ٥١- ١٣٠١.

(٢). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١، ص ٦٦.

(٣). روزنامه اتحاد، شم ٢٠٠، ص ١.

(٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٢٠، صص ٦٦ و ٦٧.

(٥). اسناد وزارت امور خارجه، ٣٢- ٨- ٣٢- ١٣٠١. هزينه اين تلگرام چهل و سه تومان و سه قران و ده شاهى شد كه با حقوق ماهيانه يك كارمند باسابقه در آن زمان برابرى مى‌كند. وزارت خارجه دستور داده بود اين هزينه‌ها نه از جيب دولت بلكه توسط خانواده شاهزاده‌ها پرداخت شود كه ظاهرا گاه چنين مى‌شد و گاه نه.

(٦). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٨، ص ٤٩.

(٧). همان، پ ١١، ص ٤٤.

(٨). همان، پ ١١، صص ٥٦ و ٥٧.

(٩). همان، پ ١٠، ص ٣٣.

(١٠). اسناد وزارت امور خارجه، ٨- ١٦- ٩- ١٣٠٢.

(١١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٩، ص ٥٤.

(١٢). همان، پ ١٩، ص ٥٣. پيش از اين نامه رافائيل در سندها «رافائيل ارمنى» نوشته مى‌شد، اما اينك «رافائيل آشورى» ياد شده است.